nieuws

Markt alleen brengt oosten Europa niet onder dak

bouwbreed

‘De markt’ is in Midden- en Oost-Europa een nog weinig bruikbaar middel gebleken voor de reorganisatie van de volkshuisvesting. Geld is veelal duur en slechts weinigen kunnen binnen de gestelde termijn een lening voor een woning terugbetalen. De centrale overheid beschouwt woningbouw als gemeentelijke taak. Maar plaatselijke bestuurders en uitvoerende ambtenaren beschikken over onvoldoende kennis en ervaring om zich naar behoren van die taak te kwijten.

Bouwcentrum International biedt burgemeesters en ambtenaren van Slowaakse gemeenten een cursus volkshuisvesting aan. Dat gebeurt in samenwerking met deskundigen van uiteenlopende organisaties.

Evenals in de meeste andere Oost-Europese staten is de verantwoordelijkheid voor deze sector vergaand gedecentraliseerd. “De centrale overheid laat de uitvoering van het beleid over aan de lagere overheden, maar geeft niet aan hoe ze dat kunnen doen”, zegt directeur ir. A. Elbers van Bouwcentrum International. “Wet en regel zijn niet hecht doortimmerd.” In nog maar weinig landen kunnen gemeenten daarmee het volk huisvesten. Daarbij ontbreekt het aan de financiele instrumenten. Soms bestaan die wel, maar zit er slechts weinig in de fondsen. Niet in de laatste plaats ontbreekt het de plaatselijke besturen aan kennis en ervaring.

Herkenning

Het trainingsprogramma voor Slowakije toont de deelnemers hoe Nederland deze eeuw de bevolking huisvestte. De cursisten leren vooral overeenkomsten ontdekken tussen de eigen en de Nederlandse situatie in vroeger jaren.

Die herkenning maakt duidelijk dat ook in Nederland de gemeenten zich het volkshuisvestelijke ambacht eigen moesten maken. De particuliere sector zal in Midden- en Oost-Europa het grootste deel van de huisvesting realiseren, al dan niet in samenwerking met de gemeente. Proefprojecten in enkele gemeenten moeten een vernieuwd volkshuisvestingsbeleid opleveren. “Door middel van een soort handleiding wijs je de weg naar zo’n publiek-private samenwerking”, stelt Elbers. “Dat laat onverlet dat Slowakije momenteel in een andere situatie verkeert dan Nederland, toen de gemeenten de verantwoording voor de volkshuisvesting kregen.”

Fondsen

Overal in oostelijk Europa wint volkshuisvesting aan politieke belangstelling. Zo ook in Polen. Daar analyseerde een internationale deskundigengroep eerder de toestand van de volkshuisvesting. Op rijksniveau draagt de Poolse premier de verantwoording daarvoor.

Sinds 1994 verbetert het land de bijbehorende wetten en regels. Er zijn financieringsinstrumenten, zij het dat de fondsen nog een beperkte omvang hebben. Daar komt bij dat de gemeenten nog niet precies weten wat ze er mee kunnen doen. Buitenlandse Zaken is voorgesteld het Slowaakse project in Polen te herhalen. De Poolse overheid wil zelf ook maatregelen bedenken om de gemeenten tegemoet te komen. De huidige politieke belangstelling voor de volkshuisvesting volgt op het inzicht dat ‘de markt’ niet alle problemen in deze sector kan oplossen. Zo gaf het beleid in Nederland, toch redelijk welvarend, pas in de jaren negentig de marktpartijen een grotere verantwoordelijkheid voor de huisvesting. Mogelijk gemaakt door jaren bouwen aan volkshuisvesting en door de economische ontwikkeling. “Het is onzin te denken dat ‘de markt’ onder de huidige omstandigheden de huisvesting in Oost-Europa wel even regelt”, zegt Elbers.

Nederlandse bouw kan in Wroclaw aan de slag

“De Poolse gemeente Wroclaw vroeg ons Nederlandse partijen te interesseren voor een woningbouwproject. Dat houdt verband met de schade die de watersnood vorig jaar aanrichtte. Het plan voorziet in renovatie en nieuwbouw. Achter dat werk zit enige haast. De gemeente had toegezegd voor het einde van 1997 de meeste getroffenen opnieuw onder dak te brengen”, vertelt Petra de Wit van Bouwcentrum Internationals Oosteuropadesk.

De renovatie is inmiddels begonnen en een aantal woningen is gesloopt. De kaalslag maakt ruimte voor nieuwbouw en heraanleg van de nutsvoorzieningen. Het project omvat de gestapelde nieuwbouw van twee- tot driehonderd woningen. “Nederlandse bedrijven kunnen daaraan een bijdrage leveren”, zegt De Wit. “Die gaan direct naar de getroffenen van de watersnood. Nader onderzoek moet uitwijzen op welke manier de rest van de locatie kan worden ingevuld.” Ook in Wroclaw ontbreekt afdoende inzicht in de volkshuisvesting. Het ligt in de bedoeling het bestuur hetzelfde trainingsprogramma aan te bieden als de Slowaakse gemeenten. Dat biedt Nederlandse partijen de kans in Wroclaw aan de slag te gaan. Op haar beurt leert de gemeente om te gaan met het volkshuisvestingsbeleid.

Bedrijven

Met de gemeente is een intentieverklaring ondertekend. Diverse Nederlandse bedrijven als aannemers, ontwikkelaars en toeleveranciers, zijn al benaderd. “De laatsten kunnen zich altijd melden”, legt De Wit uit. “Als ze niet rechtstreeks toeleveren, kunnen ze bijvoorbeeld aannemers of andere toeleveranciers van materialen voorzien.” De uitvoering gebeurt in samenwerking met onder meer een Poolse aannemer en een Poolse architect. Een dergelijke samenwerking verbetert de woningbouw in die regio structureel. Met de Poolse partijen wordt een uitvoeringsmethode ontwikkeld, die ook elders in de gemeente en in andere gemeenten is te herhalen.

Hypothecaire lening

Landen als Tsjechie en Polen bieden inmiddels hypothecaire leningen aan. Volgens M. Eskinasi van Bouwcentrum Internationals Oosteuropadesk is Tsjechie daar al erg ver mee. Sinds eind vorig jaar zijn de kosten van de hypotheek aftrekbaar. Voordien gaf de overheid 3 procent subsidie op de hypotheekrente van 13, 14 procent. “Deze maatregel leverde weinig bouw op, omdat de terugbetalingstermijn beduidend korter was dan de dertig, veertig jaar waar wij aan zijn gewend.” De huidige regeling zet de middeninkomens naar verwachting meer aan tot woningkoop. Temeer omdat de subsidieregeling voor de hypotheekrente nog steeds van kracht is. “Een foutje van de overheid…”

In de afgelopen jaren is er volgens Eskinasi in Tsjechie meer gebouwd dan in voorgaande jaren. Het gaat dan vooral om eengezinswoningen. Geleidelijk aan ontstaat er meer belangstelling voor meergezinswoningen. Per appartement beginnen de prijzen vanaf zo’n f. 56.500 tot omstreeks f. 169.500 of f. 226.000. Naar dergelijke woningen bestaat een niet onaanzienlijke vraag. De economie ontwikkelt zich nog steeds zodanig, dat meer mensen dergelijke verplichtingen kunnen aangaan.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels