nieuws

‘Ook opdrachtgever moet denken aan de veiligheid’ Wettelijke bepalingen blijken vaak slechts papieren regels

bouwbreed Premium

“Het is een cultuurkwestie. Opdrachtgevers van bouwprojecten moeten het gezamenlijk belang, dat van henzelf en van de toekomstige eigenaar/gebruiker, onderkennen. Hun ideeen over kwaliteit, die overigens de laatste jaren duidelijk gestalte hebben gekregen, moeten worden verrijkt met een gevoel van verantwoordelijkheid voor de veiligheid van de uiteindelijke gebruiker.”

Ing. C. H. van den Berg, winnaar van de NVVK-prijs voor de Veiligheidskunde 1998, wint er geen doekjes om. Er valt in de bouw nog heel wat te verbeteren aan het naleven van de wettelijk verplichte veiligheidsregels. Zijn bekroonde rapport geeft mede aan hoe risico’s zijn te vermijden. De jury roemde die praktische waarde van zijn scriptie: “een doelmatig instrument om de veiligheid te bevorderen”.

De veiligheidskundige van de stichting Aboma+Keboma (het bureau dat adviseert op het gebied van veilig bouwen) geeft aan dat er nog veel te winnen valt: “In 1997 ging het vierentwintigduizend keer mis. Let wel, dat zijn de gemelde ongelukken van doe-het-zelvers. Het werkelijke aantal ligt nog beduidend hoger: ook in het professionele onderhoud gebeurt nogal wat en bovendien wordt lang niet elk ongeluk gemeld. Wij vinden dat je door goed vooruitzien veel ongevallen kunt voorkomen.”

Die blik vooruit zit volgens hem ook wel vervat in het Bouwprocesbesluit, waarmee de overheid heeft getracht veilig werken te bevorderen. “Maar het is allemaal nogal abstract gebleven. Ik heb het streven naar veilig werken handen en voeten willen geven met een checklist ‘Aandachtspunten en maatregelen tijdens het ontwerpen’. Ook in de veiligheidskunde, misschien wel juist in dat vak, is regeren vooruitzien”, constateert hij.

Bronaanpak

Het Bouwprocesbesluit legt alle verantwoordelijkheid bij het bouwen van een woning, woonproject, kantoor of industriegebouw bij de opdrachtgever. Die gaat immers iets neerzetten en moet er dan ook voor zorgen dat dit veilig gebeurt. Ook moet hij er op letten dat wat is gebouwd ook daarna veilig kan worden gebruikt en – uiteindelijk – ook afgebroken. “Het Arbowettelijke principe van bronaanpak moet dus voor preventief denken (gaan) zorgen”, aldus Van den Berg.

Uit het voornoemde principe volgt de verplichting van een risicoinventarisatie en -evaluatie. De ontwerper, de architect, moet er (overigens onder verantwoordelijkheid van de opdrachtgever) voor zorgen dat de risico’s bij het bouwen, het gebruiken en uiteindelijk zelfs het slopen, in kaart worden gebracht. “Lijken bepaalde risico’s te groot, dan is het aan de ontwerper structurele oplossingen aan te dragen. Hij moet zorgen voor een andere constructie, extra voorzieningen of (soms) alternatieve materialen. Blijven er dan toch nog risico’s bij bouw, gebruik of sloop over, dan moeten degenen die bij de uitvoering zijn betrokken, hierover apart worden geinformeerd”, legt hij uit.

De informatie over de resterende, dus onvermijdbare, risico’s moet volgens hem “klip en klaar” zijn. Evenzeer moet helder worden neergezet met welke maatregelen men de reparabel gebleken risico’s zal wegnemen.”

Uiteindelijk is het de taak van de opdrachtgever ervoor te zorgen dat bij de oplevering van een gebouw de eigenaar of gebruiker een ‘Veiligheids- en Gezondheidsdossier’ in handen krijgt.

Zo loopt de wet, maar anno 1998 blijkt dat de praktijk anders uitpakt.

Gevelonderhoud

Van den Berg beklemtoont dat het uiteindelijk toch op de praktijk in de bouw aan komt: “Maar er is natuurlijk een verband tussen de zaken goed op papier zetten en ze uiteindelijk op de bouwplaats uitvoeren. Dat bleek ook wel toen ik naging, hoe het bij de door mij bezochte projecten in de praktijk ging.” Slechts bij enkele hoogbouwprojecten waren voorzieningen getroffen.

Rijst de vraag of het ontbreken van voorzieningen nu zo hoog moet worden opgenomen. Van den Berg vindt van wel. “Uit onderzoek van de Stichting Consument en Veiligheid in 1997 is gebleken dat niet minder dan 24.000 onderhoudsamateurs zich na een ongeval in het ziekenhuis meldden voor spoedeisende hulp. De laatste jaren neemt het aantal ongelukken onrustbarend toe. Veel huizenbezitters klimmen zelf het dak op of schilderen langs de steile wand. Als ik het dak van mijn huis ga schilderen, moet ik plat op m’n buik op de schuine dakpannen liggen met een acht meter diep gat naast me. Dat de ontwerpers interessant gevormde huizen bedenken juich ik toe, maar het zou de veiligheid ten goede komen als ze haar mee ontwierpen. De noodzaak daarvan is in het Bouwprocesbesluit vastgelegd. Maar papier en praktijk staan klaarblijkelijk ver van elkaar.”

Voortouw

Dat komt omdat de opdrachtgever in de woningbouw het niet als zijn eerste belang ziet goede mogelijkheden te scheppen voor onderhoud en reiniging.

Woningbouwverenigingen nemen nu het voortouw daarin verandering te brengen. “Dat is ook logisch, want zij hebben regelmatig te maken met de hoge kosten van bijzondere voorzieningen voor reparatie en onderhoud. Woningen van onhandige ontwerpen zoals ik die zojuist beschreef, gaan een vereniging geld kosten”, meent Van den Berg.

Hij zou het geen slechte zaak vinden als in het Bouwbesluit regels worden opgenomen, die zijn gericht op de veiligheid bij reiniging en onderhoud en reparatie. “Tijdens de procedure voor de bouwvergunning wordt een project nu al getoetst op gebruiksveiligheid: onder andere worden brandwerendheid, vluchtwegen, beveiligingen tegen het uitvallen van gas, licht en water beoordeeld. Waarom zou je daarbij niet gelijk de veiligheid bij onderhoud, reparatie en reiniging meenemen? Ik houd echt geen pleidooi voor nog een papierwinkel; het mag voor mij met een beperkt aantal concrete richtlijnen. Mijns inziens kunnen die zelfs tijd en arbeid besparen want in de onzekere situatie van nu vinden nogal wat mensen allerlei wielen uit. Terwijl met een beperkt aantal duidelijke aanwijzingen veel kan worden bereikt”, betoogt hij.

Checklist

Hij stelde zijn checklist op met oog op de veiligheid van al diegenen die de woningen straks onderhouden, schilderen, repareren, verbouwen en slopen. Die lijst kan een basis vormen voor veilig ontwerpen, omdat Van den Berg bij de verschillende aspecten van het ontwerp aangeeft wat het probleem kan zijn en hoe het is weg te nemen.

Reageer op dit artikel