nieuws

Nederland in 2025: Groene Hart dichtgeslibd, Schiphol uitgebreid, tuinsteden gesloopt, Randstad blijft in trek

bouwbreed Premium

‘Wijze’ Nederlanders geven hun visie op de toekomst Geen mens weet hoe Nederland er over dertig jaar uitziet. Krijgen toekomstige senioren bij de herinnering aan het ‘Groene Hart’ net zo’n dromerige blik in de ogen als oudere socialisten bij de Paasheuvel? Op het departement Verkeer en Waterstaat worstelt het projectteam Questa (Italiaans voor ‘het zoeken’) met alle denkbare vraagstukken die van invloed kunnen zijn op het toekomstige verkeer en vervoer.

Dertig ‘wijze’ Nederlanders zochten met Questa mee, naar voortekenen van wat komen gaat. Een potpourri van de voor de bouw interessantste improvisaties op het thema toekomstmuziek.

“Nederland heeft zich ontwikkeld tot een belangrijke en krachtige mainport/brainport binnen Europa. Het personen- en goederenvervoer beschikt over een compleet gescheiden infrastructuur. We zijn eraan gewend dat een belangrijk deel van de aanleg en exploitatie van de verkeers- en vervoerssystemen is geprivatiseerd.”

Een droombeeld van ir. A.B.M. van de Plas, secretaris-generaal van Verkeer en Waterstaat. Of dit ooit werkelijkheid wordt, wie zal het zeggen? “Er is geen orakel dat de toekomst kent”, schrijft Van de Plas in het voorwoord van de gebundelde interviews met “een dertigtal interessante persoonlijkheden”. Wat zijn de belangrijkste zekerheden en onzekerheden op weg naar de samenleving in het jaar 2025?, luidde de vraag.

De antwoorden bieden naar het oordeel van de secretaris-generaal “een grens- en tijdsoverschrijdende inspiratiebron voor iedere beleidsvormer”.

Wegwerpgebouwen

Over het Groene Hart hoeven we ons geen illusies te maken. Dat slibt dicht, voorspelt prof.dr. Willem Albeda, minister van Sociale Zaken in het eerste kabinet Van Agt.

“Er is niemand die echt een belang heeft bij het openhouden ervan”, redeneert Albeda. Volgens de voormalige voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid “hebben de mensen de gedachte dat het Groene Hart waardevol is al verworpen”.

Ook stedenbouwkundige Riek Bakker is niet optimistisch. “Een vrijgekomen weiland is snel en gemakkelijk gevuld.” De auteur van ‘Ruimte voor verbeelding’ meent dat we in principe wel met het huidige ruimtebeslag uit de voeten kunnen – als we bereid zijn meer na te denken over meervoudig en intensief ruimtegebruik – “maar”, kent zij de verleiding van de weg van de minste weerstand, “verdere versnippering en groeiend ruimtegebruik is makkelijker en goedkoper.”

Bakker voorspelt dat gebouwen een wegwerpkarakter zullen krijgen. “De waarde van een locatie zit meer in de grond dan in de gebouwen.”

Zo’n groot gebouw als dat van Nationale Nederlanden bij het station in Rotterdam zou nu al niet meer worden gebouwd, stelt ‘de baas van de Maas’. Zij illustreert deze stelling met een verwijzing naar het recent gebouwde computercentrum van dezelfde verzekeraar, op een industrieterrein buiten de stad. Menging van functies in kleinere units op goedkopere locaties, die trend zal volgens Riek Bakker enorm toenemen.

Koopmansgeest

Doemt het spookbeeld op van een land van asfalt en beton? FNV-voorzitter Lodewijk de Waal toont zich optimistischer dan Bakker. De opvolger van Stekelenburg gelooft wel in de aanwending van de economische groei voor een meervoudig gebruik van ruimte. De Waal ziet dit als een onderdeel van een hoogwaardiger productiestructuur, met schone werkgelegenheid en minder milieudruk. Voor het zover is, moet er nog heel wat gebeuren, realiseert De Waal zich, en kondigt aan dat de vakbeweging zich meer met de ruimtelijke inrichting van ons land wil gaan bezighouden. “Momenteel is de vakbond op dit gebied positie aan het kiezen.”

Alles zal blijven gebeuren in de Randstad, met Rotterdam en Amsterdam voorop, beweert prof.dr. Lodewijk Brunt en claimt daarbij het gelijk van de geschiedenis aan zijn zijde te hebben. “Als Europa een wordt, zetten we toch ook niet in op Tietjerkstradeel? Dan profileren we ons toch ook met Amsterdam en Rotterdam?”, gaat de socioloog ervan uit dat de Hollandse koopmansgeest het uiteindelijk toch wint van antigrootstedelijke sentimenten. Uitbreiding van Schiphol en de haven van Rotterdam zijn volgens Brunt de onvermijdelijke consequenties van het aantrekken van bedrijven.

“De Randstad blijft het gebied in het jaar 2025”, is ook de stellige overtuiging van prof.dr. Annemieke Roobeek, gespecialiseerd in veranderingsprocessen bij overheid en bedrijfsleven. “De saaiheid van de suburbs leidt tot opstanding van de steden. De steden raken zeer in trek. Het wonen wordt er zeer duur. Juist de suburbs zullen verpauperen door afwezigheid van een cultureel hart. Criminaliteit wordt in de suburbs een groot probleem.”

Uitverkorenen

Nederlanders doen er verstandig aan hun land als een stadstaat te beschouwen. Als we die gedachte accepteren, kunnen we serieus gaan nadenken over hoe dit land als een stad kan worden ingericht. “Niet de ruimte vol bouwen”, betoogt Arthur Docters van Leeuwen. “Nee, juist doordat we ons realiseren dat Nederland een stad is, zullen we meer geneigd zijn bewuster met natuur en milieu om te gaan.”

We zitten veel te veel vast aan het idee dat de oplossing van het mobiliteitsprobleem ligt in de vergemakkelijking van het verplaatsen van auto’s. Het beleid moet gericht zijn op het verplaatsen van mensen, kritiseert de voormalige procureur-generaal van het Openbaar Ministerie het hoge asfaltgehalte van de bestaande plannen.

De manier van denken van de overheid deugt niet, vindt Docters van Leeuwen. In plaats van achter de feiten aanhollen, moet de overheid de blik veel meer richten op technologische ontwikkelingen. Docters van Leeuwen verplaatst zich voor de gelegenheid in de schoenen van minister Jorritsma, en zou het natuurlijk allemaal anders doen. Zo voorspelt hij een tegenovergestelde reactie van gemeenten op grote infrastructurele werken, indien de Betuweroute bijvoorbeeld op voorhand als tunnel zou worden uitgevoerd, met hier en daar een bovengronds station. Gemeenten zouden in dat geval tegen elkaar opbieden om tot halteplaats te worden verheven.

Het is nu eenmaal makkelijker mensen te mobiliseren tegen de veronderstelde nadelen van een plan dan ze te overtuigen van de voordelen.

Overbodig

Voor Eckart Wintzen, die een reputatie heeft opgebouwd als ondernemer met toekomstvisie, hoeft de Betuwelijn niet. “Verouderde technologie, en het transportvolume is slechts vijf procent van de vervoerscapaciteit over de rivieren.” De gereserveerde acht miljard kan beter worden geinvesteerd in een nieuwe technologische infrastructuur. Voor twaalf miljard hebben we in heel Nederland een echte elektronische snelweg met onbegrensde mogelijkheden.

Alle mogelijke informatie kan via kabel en telefoonnet worden uitgewisseld. Fysiek transport wordt volgens Wintzen even overbodig als onzinnig. “Om twee kilo hersenen van A naar B te vervoeren, wordt op dit moment buitensporig veel massa verplaatst: gemiddeld 80 kilo lichaamsgewicht en 1000 kilo auto.”

Overal waar de toekomst als reisbestemming opduikt, is Chriet Titulaer nooit ver weg. Hij heeft in zijn bijdrage de auto laten staan. Tegen 2025 hebben collectieve vervoerssystemen de auto verdrongen, verwacht hij. Niet door een volledig nieuw systeem aan te leggen, maar doordat de bestaande systemen beter op elkaar aansluiten. Nederland profiteert slechts beperkt van de HSL, voorziet ’s lands bekendste koffiedikkijker. “Veel belangrijker is een goed openbaar vervoerssysteem voor de Randstad te maken.”

‘Bevrijding’

Reizen wordt in de toekomstige samenleving het allerbelangrijkste, weet ir. Aryan Sikkema heel zeker. Belangrijker dan het hebben van een tuin of zelfs een huis. Reizen maakt vrij, stelt het hoofd bouwbureau van de Universiteit Utrecht. Sikkema meent nu al de voorboden van de aanstaande ‘bevrijding’ te zien. In een Amerikaanse staat is het sinds kort toegestaan autodieven dood te schieten. “Het ultieme voorbeeld van het belang van vrijheid en mobiliteit”, strijkt Sikkema Eckart Wintzen tegen de haren in.

Wintzen: “Ik hoop dat mensen tot het besef komen dat mobiliteit helemaal niet zo vanzelfsprekend is; dat ze liever volkstuintjes willen, in plaats van die vijfde landingsbaan bij Schiphol.”

Het zal allemaal wel loslopen. De behoudende krachten zijn in Nederland sterk. “Kijk eens naar de bouwwereld”, wijst stedenbouwkundige Riek Bakker op een vanouds traditioneel ingestelde sector. “Zo traditioneel als we de stenen aanvoeren naar de bouwplek. Wat hebben zich in de wereld van het vervoer nu eigenlijk voor innovaties voorgedaan?”, maakt zij een gedachtensprongetje naar een verwant behoudend bolwerk. Smalend: “Met de surfplank heb je het wel gehad.”

Reageer op dit artikel