nieuws

Monumentaal waterhoofd weer het aanzien waard Oudenbosch koestert Romeinse sfeer van de ‘cour’

bouwbreed Premium

oudenbosch – Het begon allemaal met de grootheidswaan van een dorpspastoor. Willem Hellemons studeerde halverwege de negentiende eeuw in Rome. Hij was het, die na terugkeer in Oudenbosch riep: “Wat ze daar kunnen, kunnen wij ook.” Met het geld van de rijken en het zweet van de armen zette hij, midden in het vlakke West-Brabantse landschap, een Romeinse basiliek neer. Het kerkgebouw, inclusief de koepel, is gemaakt naar het evenbeeld van de Sint Pieter, de voorgevel is een kopie van de Sint Jan van Lateranen. Rond het einde van de eeuw was de basiliek klaar. De pastoor maakte de verwezenlijking van zijn droom zelf niet meer mee.

Maar Hellemons had meer op zijn geweten. In zijn kielzog kwamen de broeders van Saint Louis naar Oudenbosch. Op verzoek van de pastoor hielden zij de jongens bezig. Die hingen volgens Hellemons – klinkt bekend?- veel te veel op straat rond. De broeders zetten langzaam maar zeker een vracht aan prachtige school- en internaatsgebouwen neer met als stralend hoogtepunt een kapel die eveneens trekken van de Sint Pieter vertoont. De zusters van Sint Anna volgden om hetzelfde voor de meisjes te doen. En zo ontstond de vorm waaraan Oudenbosch anderhalve eeuw later het predikaat ‘dorp met een gigantisch monumentaal waterhoofd’ overhield.

“Maar het rijke Roomse leven kan ook een last worden”, weet wethouder Simone Dirven. Ze heeft het over het behoud en onderhoud van deze schat aan monumenten. De rasechte Oudenbossche werd geboren tegenover de basiliek en leerde rolschaatsen tussen de kerkbanken. “Machtige gladde vloer”, herinnert ze zich het verboden spel. “Het was altijd weer spannend wie er zou winnen: de koster of ik.”

Reddingsactie

Het kerkgebouw was halverwege deze eeuw zo vervallen dat serieus werd overwogen om de basiliek te slopen., tot gruwel van een groepje autochtonen. Voor hen was het ondenkbaar dat het boegbeeld van Oudenbosch tegen de vlakte zou moeten. De reddingsactie slaagde. Naast het inzamelen van heel veel geld en het oprichten van de Stichting Behoud Basiliek zorgden zij ervoor dat de basiliek op de lijst van Rijksmonumenten kwam. De ingrijpende restauratie, waarbij onder meer de zinken koepel werd vervangen door een koperen, begon in 1959 en was in 1987 klaar.

In dat jaar stond het volgende probleem alweer voor de deur. Onder invloed van de ontkerkelijking werden de broeders en de zusters met uitsterven bedreigd. Een voor een stootten de broeders gebouwen af.

Telkens kwam er een oplossing. Zo bouwde de woningbouwstichting het juvenaatsgebouw, waar de aspirant-broeders hun opleiding genoten, om tot appartementen die van alle gemakken voorzien zijn. De buitenkant bleef onaangetast.

De Witte Villa, een monumentaal pand direct naast de spoorlijn, werd door de gemeente opgekocht en dreigde aan vandalisme ten onder te gaan. Op de valreep stond er een liefhebber op die het gebouw voor een gulden overnam en de villa tot in details in de oude glorie herstelde. Het pand herbergt nu kantoorruimten en appartementen.

Nieuw gemeentehuis

Maar de grote zorgen dienden zich pas aan toen direct daarna de zusters van Sint Anna aangaven een nieuw moederhuis te willen bouwen. Het oude pand zonder enig comfort was voor de tachtig overgebleven bejaarde dames niet meer bewoonbaar. De gemeente besloot, met in het achterhoofd de aankomende herindeling, het pand te kopen en er een nieuw gemeentehuis van te maken.

Na veel politiek gekrakeel werd het plan tot uitvoering gebracht. Een deel van het pand werd gesloopt en er werd een nieuwe voorgevel tegenaan geplakt. Het is een geslaagde combinatie van oud en nieuw geworden, met veel glas, doorkijkjes naar de oude binnentuin, maar ook nog met oude hoekjes waar de tijd van de nonnen lijkt te hebben stilgestaan. Het gebouw huisvest alle ambtenaren van de nieuw gevormde gemeente Halderberge.

Het broederhuis van Saint Louis was de volgende patient. Voordat het echt een zorgenkindje kon worden, lanceerde een plaatselijke horecaondernemer het idee om er een hotel annex congrescentrum van te maken. Gemeente en provincie lapten bij om het plan levensvatbaar te maken. Ook dit pand was gered van de slopershamer.

Betaalbaar

Langzaam maar zeker komt het einde van de facelift in zicht. Het voorlopig laatste grote project is de verbouwing van de internaatsgebouwen die de binnenplaats van de kapel van de broeders omsluiten.

De woningbouwstichting bouwt er zeventig betaalbare huurappartementen voor senioren, gehandicapten en alleenstaande starters. Zoveel mogelijk muren blijven staan en de hele gevelwand, zoals ook bij de andere projecten, blijft gespaard. “En zo kunnen inwoners en bezoekers tot in lengte van dagen de unieke Romeinse sfeer van de ‘cour’, van het mooiste en rustigste plekje van Oudenbosch, blijven proeven”, aldus Dirven.

Het is niet toevallig dat ze het monumentenbeleid in haar portefeuille heeft. Halverwege de jaren negentig stond ze aan de wieg van de gemeentelijke monumentencommissie.

Ze is nog steeds voorzitter en draagt zowel in die hoedanigheid als persoonlijk het erfgoed van de gemeente een warm hart toe.

“We mogen er best trots op zijn dat alle partijen samen erin geslaagd zijn om zo veel moois te behouden. De lokale overheid heeft daar in geld en visie aan bijgedragen. Particulieren en de woningbouwstichting hebben hun nek uitgestoken en hun portemonnee getrokken. De provincie heeft meebetaald en de ruimte geboden door het vergroten van het woningcontingent. Achteraf kun je wellicht vaststellen dat de ene verbouwing geslaagder is dan de andere. Maar soms moet je compromissen sluiten om het erfgoed functioneel te houden en zo voor volgende generaties te bewaren.”

In de internaatsgebouwen rond de binnenplaats van de kapel van de broeders van Saint Louis komen woningen voor senioren, gehandicapten en alleenstaande starters. Foto’s: Corne Sparidaens

Het voormalige moederhuis van de zusters van Sint Anna huisvest nu alle ambtenaren van de nieuwe gemeente Halderberge.

Reageer op dit artikel