nieuws

De architect: verzet tegen wijziging bij verbouwing van kantoorpand

bouwbreed Premium

U heeft twintig jaar geleden een kantoor laten bouwen. Het is te klein geworden en moet aan de eisen van deze tijd worden aangepast. Twintig jaar geleden vond u het een prachtig modern gebouw, het oogt nu wat verouderd. U wilt de verbouwing aangrijpen om het kantoor een fris nieuw uiterlijk te geven. U kiest een jonge veelbelovende architect om deze klus te klaren. De oorspronkelijke architect verzet zich tegen de voorgestelde uiterlijke wijziging van het gebouw. Kan dat zomaar? Het gebouw is toch uw eigendom?

Als het kantoor op uw naam staat geregistreerd in het kadaster bent u wel de eigenaar van het onroerend goed, maar daarmee bent u nog niet de eigenaar van het auteursrecht op het gebouw. Het auteursrecht berust bij de architect als maker van het ontwerp, tenzij de architect het uitdrukkelijk en schriftelijk aan u heeft overgedragen. U kunt er van uit gaan dat dit niet is gebeurd. Uit de standaardvoorwaarden (SR 1988 en SR 1997) volgt namelijk dat de architect het auteursrecht niet overdraagt aan de opdrachtgever.

Schilderij

Wat houdt het auteursrecht in? De architect heeft het exclusieve recht om het ontwerp te realiseren en te kopieren (met inbegrip van wijzigen, bewerken). Waar heeft u dan voor betaald? U heeft slechts eenmalig toestemming gekregen om het kantoor te bouwen conform het ontwerp. Tegen (latere) wijzigingen kan de architect zich verzetten. Hetzelfde geldt voor een schilderij dat u gekocht heeft: het is uw eigendom maar – ook al bent u zich dit niet bewust – op grond van de Auteurswet mag u het niet zo maar overschilderen of tot 4 kleine schilderijtjes verknippen.

Rust op uw kantoor altijd auteursrecht? Ga daar maar van uit. Voldoende is dat het ontwerp van het kantoor een zekere mate van originaliteit bezit. De eigen inbreng van de architect is daartoe in het algemeen voldoende. Het gaat om de totaalindruk, waarbij de meest originele en meest onderscheidende kenmerken een doorslaggevende rol spelen. Maar is het auteursrecht na twintig jaar dan nog steeds geldig? Ja, het auteursrecht duurt voort tot zeventig jaar na de dood van de architect.

Redelijk

Artikel 25 Auteurswet geeft de architect ‘persoonlijkheidsrechten’, waaronder het recht zich te verzetten tegen wijzigingen aan het ontwerp. De architect houdt dit recht zelfs nadat hij het auteursrecht heeft overgedragen. Van dit recht kan de architect afstand doen. Ga er maar van uit dat de architect dit niet gedaan heeft. De SR 1997 stelt uitdrukkelijk: “De architect naar wiens ontwerp een bouwproject tot stand is gekomen heeft het recht zich te verzetten tegen elke wijziging aan dat bouwproject, tenzij deze wijziging van zodanige aard is dat het verzet in strijd zou zijn met de redelijkheid en billijkheid.” (artikel 39). De bezwaren van de architect moeten dus redelijk zijn. Verzet is, bijvoorbeeld, niet redelijk als de wijzigingen het gevolg zijn van uw veranderde gebruikseisen. Om vast te stellen wat redelijk is vindt een afweging plaats tussen uw belangen bij wijziging en het belang van de architect bij het handhaven van het ontwerp.

Gevelaanzicht

De architect zal alleen slagen in zijn verzet als zijn ontwerp wezenlijk wordt gewijzigd en u geen goede redenen heeft voor de wijziging. In de meeste gevallen waarin het tot een rechtszaak komt gaat het om het gevelaanzicht. Als het kantoor er opvallend anders uit komt te zien, kunt u op verzet van de architect rekenen. Een recent voorbeeld uit de rechtspraak: het stond de Limburgse politie niet vrij om de contrasterende kleurstelling van het exterieur (gevels en zonneschermen) van het politiebureau in Maastricht te wijzigen. De keuze voor de contrasterende kleuren was een essentieel onderdeel van het ontwerp (als accentuering van een gelaagde opbouw). Er waren geen functionele eisen die een andere kleur noodzakelijk maakten en de kosten van overschilderen werden door de rechter ‘betrekkelijk gering’ geacht. De politie werd veroordeeld de gevel in de oorspronkelijke kleuren over te schilderen.

Verminking

Bij zeer ingrijpende wijzigingen aan het kantoor is de toestemming van de architect zonder meer vereist (de wet spreekt van misvorming, verminking of andere aantasting die nadeel toebrengt aan de naam of waardering als architect). Uw belang telt dan niet meer mee. Bijvoorbeeld in uw kantoor, waarvan de architect geroemd wordt om zijn transparante ontwerp, wilt u de glazen gevels door onderhoudsvrije betonnen muren vervangen.

Hoe zal het in de praktijk gaan?

* Op grond van de Gedragsregels BNA zijn BNA architecten verplicht om bij een opdracht tot het verbouwen of uitbreiden van een door een collega ontworpen gebouw voorafgaand overleg te voeren met deze collega.

* Stemt de oorspronkelijke architect in met de voorgestelde wijzigingen, dan kan de architect zich daar later niet meer tegen verzetten. Het betekent niet dat de architect u kan verplichten de wijzigingen ook zo door te voeren. De wijzigingen kunnen gedurende de verbouwing veranderd worden (bijvoorbeeld naar aanleiding van rapport welstandscommissie). De oorspronkelijke architect kan zich dan weer verzetten, mits dit verzet redelijk is.

* Stemt de oorspronkelijke architect niet in met de wijzigingen, dan betekent dit niet dat u deze niet door kunt voeren. Dat geldt alleen voor de categorie zeer ingrijpende wijzigingen (misvorming etc.). Redelijke wijzigingen kunt u zonder zijn instemming doorvoeren. Wat is redelijk? U kunt in twijfelgevallen beter advies vragen dan het er op aan laten komen.

* Hoe origineler het ontwerp van uw kantoor is, hoe eerder u rekening moet houden met succesvol verzet van de architect tegen ingrijpende wijzigingen (met name van het aangezicht).

Let wel: ook als de architect overleden is, kan er iemand zijn aangewezen om zijn persoonlijkheidsrechten te bewaken en zich zo nodig te verzetten tegen wijzigingen.

Dit artikel is geschreven door mr A.P. Ploeger, werkzaam bij Wouters Advocaten te Amsterdam, geassocieerd met Arthur Andersen Belastingadviseurs. De auteur is werkzaam op het gebied van de intellectuele eigendom bij Wouters Advocaten. Bij vragen is de auteur te bereiken onder telefoonnr. 020-503 97 97.

Reageer op dit artikel