nieuws

Museum EnergeticA toont ontwikkeling van de techniek ‘Zoiets moois mag je de bezoekers toch zeker niet onthouden’

bouwbreed

Monsterlijke apparaten om stroom op te wekken, knoerten van stoommachines, liften die rechtstreeks afkomstig lijken uit een thriller van Hitchcock, en eindeloze rijen huishoudelijke apparatuur. Het is allemaal te vinden in EnergeticA, het Historisch en Educatief centrum voor Energietechniek te Amsterdam. Het eerste deel in een korte serie over museumcollecties die raakvlakken hebben met de bouwnijverheid.

Alsof Dr. Frankenstein elk moment kan binnenkomen. Zo staat het apparaat om stroom op te wekken in de expositiehal van EnergeticA. Het gevaarte heft zijn ‘voelsprieten’ ten hemel om, zo lijkt het, de bliksem te plukken en vervolgens een monster tot leven te wekken. Frankenstein hoeft slechts de hendel over te halen.

De bedoelingen van C. Wagemakers, directeur van het Historisch en Educatief centrum voor Energietechniek, zijn echter uitermate vreedzaam. “We proberen een beeld te geven van de ontwikkeling van het energiegebruik en de apparatuur die daarmee verband houdt vanaf het midden van de vorige eeuw”, zegt hij. “De nadruk ligt op de periode tot circa 1970. Voor wat daarna komt kan de liefhebber elders terecht, bijvoorbeeld in newMetropolis.”

EnergeticA toont collecties van bedrijven en particulieren. Zo zijn de complete verzamelingen van het Kemamuseum, het Nederlands Electriciteitsmuseum en het Liftenmuseum te bezichtigen in de voormalige elektriciteitscentrale aan de Hoogte Kadijk te Amsterdam. Tot de topstukken behoren antieke liften, puffende stoommachines, schakelpanelen, en een ‘energiewagen’ waarmee stroom kan worden opgewekt.

Wagemakers: “Door fusies van bedrijven en organisaties zijn sommige collecties vrijgekomen. Wij hebben die overgenomen en maken er een geheel van. Vaak ook krijgen we spullen van particulieren. Ze bellen ons en vragen of we zus of zo willen hebben en we verkopen bijna nooit ‘nee’. Hoewel ik me eerlijk gezegd wel eens afvraag hoe ver we moeten gaan met verzamelen.”

Slangenmens

“Alleen toegankelijk voor daarvoor aangewezen personen”, staat op een bordje op de lift die vroeger werd gebruikt op bouwplaatsen. Het ding werkt als een soort rechtopstaande lopende band met treeplanken en handgrepen. Wie op zo’n treeplank gaat staan, moet zich goed vasthouden want een liftkooi ontbreekt en wie zijn evenwicht verliest maakt een smak. Bovendien moet de passagier er voor zorgen dat hij op tijd van de trede stapt. Immers, nadat de lopende band zijn hoogste punt heeft bereikt, kantelt de treeplank en kan de passagier onmogelijk blijven staan, tenzij hij als een slangenmens meebuigt en vervolgens staande op zijn hoofd een rondje meedraait.

Vrijetijdsbesteding

De lift is afkomstig van het Liftenmuseum uit Alphen aan den Rijn dat vorig jaar opging in EnergeticA. Behalve de bouwlift bevat de collectie liften onder meer een paternoster, een rolstoellift, een liftkooi uit het Amstelhotel en een Edoux-Samain lift uit 1923. Ze zijn stuk voor stuk afkomstig uit reeds lang verdwenen gebouwen. Geen van de liften wordt nog gebruikt, maar wel demonstreert het museumpersoneel de werking van enkele bijzondere exemplaren zoals de bouwlift en de paternoster. Voor de laatste is een vrijstaande liftschacht gemaakt waarin de bakjes omhoog en weer naar beneden gaan.

EnergeticA werkt met circa 35 vrijwilligers en vier vaste krachten. De vrijwilligers zijn meestal gepensioneerde techneuten. Ze werkten onder meer jaren in de installatiebranche en zijn nu een of enkele dagen per week te vinden bij EnergeticA.

“Er zitten jongens met gouden handjes bij”, zegt Wagemakers terwijl hij naar een glimmend gepoetste stoommachine kijkt. “Ze vinden het geweldig om die apparaten weer aan de praat te krijgen.”

Zelf kwam hij, na een militaire carriere als genieofficier, als vrijwilliger bij het museum. “Ik ben hier een paar dagen per week als directeur werkzaam omdat techniek mij boeit. Het is een erg leuke vrijetijdsbesteding.”

Gigantische collectie

Liften, apparaten om stroom op te wekken en een enorme aandrijfmotor staan broederlijk naast elkaar in de hal van het museum. In aparte zalen staan onder meer stoommachines en aggregaten uitgestald. En dan zijn er nog de uitgestrekte magazijnen met eindeloze rijen stofzuigers, strijkbouten, elektrische theelichtjes en tientallen radio’s, televisies, wasmachines en koelkasten. Wagemakers weet er feilloos de weg.

“In principe is dit deel van de collectie niet voor het publiek toegankelijk. Maar in de praktijk nemen we bezoekers bijna altijd mee naar de opslag omdat daar allerlei mooie dingen staan”, zegt hij terwijl hij op de tast het lichtknopje zoekt. Het licht floept aan en Wagemakers loopt naar een in notenhout uitgevoerde radio die in vervlogen dagen een huiskamer sierde. In de speaker tekent zich het silhouet van een vrouw af. “En dan praten ze tegenwoordig over vormgeving”, zegt Wagemakers, zijn blik strak gericht op de speaker. “Zoiets moois mag je de bezoekers toch niet onthouden.”

Openingstijden

Op dit moment kan het museum alleen op afspraak door groepen worden bezocht. De medewerkers van EnergeticA verzorgen dan een rondleiding, die ongeveer een uur duurt. Voor informatie hierover kunt u bellen met de Stichting EnergeticA 020 4221227. Het museum bevindt zich aan de Hoogte Kadijk 400, Amsterdam.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels