nieuws

Hoge werkloosheidscijfers jagen sociale onrust op Duitse bouw blijft bom onder economie

bouwbreed

De bouw in Duitsland is een kruitvat. Hoge werkloosheidscijfers jagen de sociale onrust gevaarlijk op. Gelijktijdig piekert het bedrijfsleven zich suf om op de been te blijven en bezuinigt op alles wat maar voor de voeten komt. Met een top van 400.000 werkloze bouwvakkers deze winter, verwacht de bouwindustrie dit jaar andermaal 80.000 structurele arbeidsplaatsen te schrappen. Alleen al in bouwput Berlijn zullen in 1997 duizend ambachtelijke bedrijven het loodje leggen. “Werk genoeg maar de arbeid bereikt steeds minder onze ondernemingen”, stelt president Hans-Dieter Blaese van de Berlijner Ambachtskamer vast.

Bouwminister Klaus Toepfer noemt de huidige situatie licht ontplofbaar. “De investeringen in de bouw dalen nog steeds en leggen samen met de hoge werkloosheid een zware druk op heel het economisch perspectief”.

Op korte termijn ziet Toepfer geen structurele opleving in de bouwbranche. Want enquetes bij het bedrijfsleven laten nog steeds een uitgesproken pessimisme zien. De ondernemingen geven aan dat het steeds moeilijker is een deel van de koek te bemachtigen terwijl de prijzen die in rekening ke worden gebracht verder verslechteren. Een pleister op de wonde is dat de vraag naar woningen voorlopig hoog blijft doordat de grootte van de huishoudens afneemt. Al past daarbij de kanttekening dat de huurprijzen volgens een opgave van de makelaars vorig jaar met 2,3 procent daalden.

De prognose is dat dit jaar maar liefst een kwart van de bouwbedrijven niet meer in staat is hun rekeningen te betalen. Of de oorzaak alleen ligt bij de geringere investeringen? “Zeker niet”, zegt Toepfer. “We hebben te maken met een heel palet van problemen. De verminderde vraag hoort daarbij met als gevolg minder bouwwerkzaamheden. Ook is sprake van structurele moeilijkheden die onder meer de samenwerking van allen die in de bouw actief zijn en de effectiviteit van de aanpak nadelig beinvloeden. Een ander punt is de concurrentie van goedkope buitenlandse aanbieders die op onze markt actief zijn. Niet op de laatste plaats hebben we ook nog eens te maken met falende delen van het management, zoals op het gebied van de marketing en logistiek.”

Verslechterd

De situatie in de Duitse bouw is het eerste kwartaal ten opzichte van het toch al rampzalige einde van 1996 nogmaals verslechterd. Ten dele is de strenge winter debet aan het verder inzakken van de markt. Gemiddeld over heel Duitsland liep het aantal opdrachten met vijftien procent terug, waarvan zestien procent in het westen en 11,5 procent in het oosten. In januari kreeg de laagbouw een klap van 40,9 procent minder opdrachten. De hoogbouw kreeg een tik van 9,1 procent.

Vorige maand leek de bouw nog regelrecht op de eerste grote staking sinds 1950 af te koersen. Voorzitter Klaus Wiesehuegel van de bouwbond IG Bau dreigde openlijk met opstand en werd prompt luidruchtig gesteund door zijn uiterst onzeker geworden achterban. De bouwplaatsen van de regering in Berlijn en het terrein in Hannover, waar in het jaar 2000 de wereldtentoonstelling wordt gehouden, waren al aangewezen als plekken om de kont tegen de krib te gooien. Wat hebben de bouwvakkers ook te verliezen? De meesten zijn hun baan niet zeker. Daar kwam nog eens bij dat de bouw als eerste sector de – als verworven recht ervaren – volledige uitbetaling van loon bij ziekte zou moeten inleveren. De emoties laaiden hoog op toen doorschemerde dat een mogelijke staking wel eens gebroken kon worden met goedkope buitenlandse krachten.

Rug tegen muur

Recht tegenover de vakbond stonden in mei – ondanks herhaalde bemiddelingspogingen – nog de organisaties van de bouwbedrijven. Eveneens met de rug tegen de muur, want veelal oog in oog met een dreigend faillissement. Probeer maar eens het hoofd boven water te houden als de gemiddelde (Duitse) bouwvakker officieel 25,25 DM moet verdienen terwijl in werkelijkheid op tal van plaatsen (aan buitenlanders) krap 8 DM wordt betaald. Tal van bouwbedrijven waren het gezeur al zat en keerden hun brancheorganisatie de rug toe. Slechts op het nippertje kon, met het gevaar van oncontroleerbaar oplaaiend racisme in de nek, onder grote politieke en morele druk op de onderhandelingspartners in de jongste cao-ronde een breuk worden voorkomen.

Het ijs is echter ongemeen dun.

De Duitse regering heeft met de hand op het hart beloofd de uit de hand gelopen praktijken met illegale bouwvakkers hard aan te pakken. Om aan te geven dat de overheid niet helemaal heeft zitten slapen, wordt aangegeven dat het aantal controleurs ter bestrijding van zwartwerken sinds 1980 van vijftig tot 2450 is opgevoerd. Daar komen dan nog eens 1074 douaniers bij die speciaal met de opsporing van illegale buitenlandse bouwvakkers belast zijn. Tot op heden zijn ruim duizend procedures gevoerd. Hardnekkig verzuimen van de meldplicht werd bestraft met 30.000 DM en stelselmatige onderbetaling kostte een bedrijf een ton.

Razzia

“In 1997 zijn ter bestrijding van illegale werkzaamheden over heel Duitsland al twee razzia’s uitgevoerd. Bij dat aantal zal het niet blijven”, waarschuwen de ministeries van Economie, Bouw en Arbeid gezamenlijk. Overtreders die een maand lang minstens vijf mensen zonder werkvergunning in dienst hebben, hangt een vrijheidsstraf boven het hoofd van maximaal vijf jaar.

Om de bouw een nieuwe stimulans te geven, heeft de Duitse Bondsdag een 25-miljardpakket aangenomen, dat voorziet in grotere mogelijkheden om bij overheidsopdrachten private investeerders te betrekken. Deelstaten en gemeenten zijn opgeroepen zoveel mogelijk van deze opening gebruik te maken, waardoor 5 miljard DM uit particuliere middelen versneld in de bouw kan worden gepompt. In het 25-miljardpakket is onder andere het CO2-moderniseringsprogramma voor de oude bondslanden opgenomen en de stadsvernieuwing in de voormalige DDR. De gedachte is om vooral kleine en middelgrote bouwbedrijven een steuntje in de rug te geven, omdat op die wijze het grootste effect ten aanzien van de werkgelegenheid wordt verwacht.

Bouwminister Toepfer voorziet een opleving van zijn sector niet eerder dan medio 1998. Enig lichtpunt is dat de economische bedrijvigheid volgens het Duitse bureau voor de statistiek eindelijk weer licht toeneemt. De grote bouwbedrijven Holzmann, Hochtief en Strabag kondigden dit voorjaar bij de presentatie van hun begrotingscijfers alle aan dat ze het diepste dal achter de rug hebben. Het verbeteren van de financiele resultaten bij deze grootmachten in de Duitse bouw zal dit jaar gepaard gaan met verdere uitstoot van arbeid en het opvoeren van de activiteiten in het buitenland.

Grote bouwstaking slechts op het nippertje voorkomen

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels