nieuws

Bouwers naar Amerika met Marshallhulp

bouwbreed

Begin jaren vijftig zijn ruim honderd bouwers, vakbondslieden, baksteenfabrikanten en architecten naar Amerika gegaan om daar de ‘American way of life’ te bestuderen. De reizigers waren niet al te zeer onder de indruk van de Amerikanen, maar sommige dingen konden beter en zijn heden ten dage nog steeds actueel.

Betere samenwerking tussen architect, opdrachtgever en bouwer en goede planning die tot efficientere productie leidt. Uit de reisverslagen die onder andere in het archief van het AVBB en NAi zijn te vinden, blijken dat toen ook al onderwerpen van discussie.

In 1950 werd de eerste grote reis naar Amerika ondernomen. In 1953 de tweede. Daartussen door zijn nog aparte reizen geweest van baksteenfabrikanten, betonspecialisten en hotelbouwers. Slechts 1 procent van de Marshallgelden werd besteed aan deze zogenoemde Technical Assistance. Totaal zijn er duizend Nederlanders naar Amerika geweest. De meningen lopen uiteen of deze reizen nu wel of geen grote invloed hebben gehad op de Nederlandse samenleving.

“Op het gebied van nieuwe bouwsystemen hebben we in de bezochte gebieden weinig en zeker niets opzienbarends waargenomen.” Dat is de conclusie in 1950 van ir. J.J.G. van Hoek, toen voorzitter van de raad van bestuur Bouwbedrijf (een voorloper van het AVBB) en van de bedrijfsgroep Bouwindustrie.

Op het gebied van nieuwe technieken bleek dus weinig nieuws onder de zon. Toch is er naar aanleiding van de reis in 1953 betonmortel in Nederland ingevoerd. Dat wist prof.dr. Albeda zich te herinneren, maar daarover elders op deze pagina meer.

In zes weken tijd maakten de bouwers een rondreis door de VS. Ze bezochten gebouwen, bouwplaatsen en toeristische attracties. Maar ze spraken ook met allerlei vertegenwoordigers van de bouw en werden gevraagd lezingen te houden over de Nederlandse situatie.

Goedkoper en sneller

Het was vooral ook anders in Amerika en de conclusie was dan ook dat veel van de dingen die zelfs op het oog beter waren niet geschikt zouden zijn in Nederland. “Van onderwerpen van organisatorische en psychologische aard kan Nederland zeer zeker veel van de Verenigde Staten leren. Dan zou de bouw goedkoper en sneller ke verlopen.” Van Hoek doelde hiermee bijvoorbeeld op de teamgeest die in Amerika aan de dag werd gelegd. “De hechte samenwerking en de goede verstandhouding tussen opdrachtgever, architecten, raadgevende ingenieurs, aannemers, onderaannemers en arbeiders maakt sneller bouwen mogelijk. De architecten bereiden hun plannen beter, sneller en uitvoeriger voor dan bij ons.” Ook waren de reizigers onder de indruk van de minitieuze tijd- en werkschema’s.

De bouwers constateerden dat anders dan hier bouwbedrijven bijna nooit groot materieel in eigendom hadden. Dat werd altijd gehuurd. “Een zware kraan kost $150 per dag, een bulldozer $50 en dat is inclusief bediening.” Bovendien werd in Amerika van alles gedaan om arbeid te besparen. Waar mogelijk werd materieel ingezet. Dat werd niet lonend geacht voor de Nederlandse bouw, want de loonkosten lagen toen in Nederland veel lager dan in Amerika. De verhouding loonkosten ten opzichte van materiaalkosten lag in Amerika 1 op 1 en in Nederland 1 op 2. “De hoge lonen leiden ertoe dat men streeft naar meer uniforme constructiemethoden die tot arbeidsbesparingen op het bouwwerk leiden.”

De bouwers bezochten in 1950 ook Miami. Dat was in 25 jaar uitgegroeid van een vissersdorp tot een gemeenschap van ruim 500.000 inwoners hetgeen op stedenbouwkundig gebied tot de nodige problemen leidde.

Overheidsbemoeienis

In het verslag wordt nog een kleine steek in de richting van politiek Den Haag gegeven. “Als factor die het bouwen sneller en economischer doet verlopen, is het feit dat de overheidsbemoeiing met het bouwen aanzienlijk minder is dan in ons land.”

Een groot verschil was ook dat wanneer er wordt aanbesteed een bestek al helemaal klaar is. Ook dat levert tijdwinst een voorkomt veel discussie achteraf.

Bijzonder is ook dat er in Amerika bouwwerken werden beloond. Het reisverslag van 1953 maakt er melding van: “Een stimulans voor vlug, veilig en voordelig bouwen is ook de oorkonde, een soort diploma, dat jaarlijks wordt toegekend voor het bouwwerk dat op de meest efficiente wijze tot stand is gekomen. Het vermeldt de namen van eigenaar, aannemer en architect.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels