nieuws

‘Behoud van kerktoren waarborgt voortbestaan markant straatbeeld’

bouwbreed

Op 31 oktober 1989 verwoeste een uitslaande brand het schip van de Amsterdamse Muiderkerk. De Hervormde Gemeente, eigenaar van het godshuis, besloot alleen de toren te behouden en daarachter een nieuwe mulitfunctionele ruimte te bouwen. Architect G.W. van Hoogevest ontwierp de nieuwbouw. Onlangs werd het gebouw officieel in gebruik genomen.

Oud-journalist J. Mathies kan zich de 31ste oktober 1989 nog goed herinneren. “Ik was toen nog verslaggever bij Trouw en vanaf de redactie in de Wibautstraat, kon ik de Muiderkerk zien afbranden”, vertelt hij. “Zo’n brand trekt enorm veel bekijks en voor de omwonenden was het een ingrijpende gebeurtenis om nog maar niet te spreken van de Hervormde Gemeente die in een keer haar onderkomen kwijt was.”

Architect G.W. van Hoogevest herinnert zich niet de brand, maar wel de kerk: “Het was een markant gebouw, kenmerkend voor de neorenaissance stijl van de vorige eeuw. Omdat het zo’n gezichtsbepalend gebouw was vond ik dat de toren gehandhaafd moest blijven.”

Hoogevest is een van de vier architecten die door de Hervormde Gemeente werd benaderd om iets nieuws te bedenken op de plaats van de kerk want van het begin af aan stond het voor het college van kerkvoogden vast dat de verwoesting van de tempel niet zou leiden tot een aftocht der Hervormden.

Kerkvoogd dr. J. Vermeijden: “Een ding was duidelijk, namelijk dat de Hervormde Gemeente van Amsterdam in het oostelijk deel van de stad duidelijk aanwezig wilde blijven. Bouw van een nieuw kerkelijk centrum op de oude plaats van de Muiderkerk leek de Hervormde Gemeente een zinvolle oplossing.”

Uiteenlopende procedures

Vanwege het afgenomen kerkbezoek wilden de kerkvoogden een godshuis bouwen in combinatie met bijvoorbeeld woningen. Albert Heijn opperde het idee een deel van het terrein te bestemmen voor een supermarkt. Het gulden idee kwam van architect Van Hoogevest. Hij was door het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) aangetrokken voor de restauratie van hun gebouwen die tegenover de Muiderkerk liggen. Bovendien wilde het KIT nieuwe cursusruimten bouwen. De architect stelde voor om de kerktoren te behouden en daarachter een nieuw gebouw neer te zetten dat zowel door het KIT als door de Hervormde Gemeente kon worden gebruikt. De kosten van de nieuwbouw zouden ongeveer f. 3,5 miljoen bedragen, waarvan f. 3 miljoen werd gedekt door de uitkering van de verzekering. Het overige bedrag kon via fondsen worden verkregen. De kerkvoogden gingen akkoord, maar daarmee waren de problemen nog lang niet opgelost.

Het nieuwbouwplan viel lang niet bij iedereen in goede aarde. Vermeijden: “Het ene bezwaarschrift of schorsingsverzoek na het andere van omwonenden trachtte te verhinderen dat het Muiderkerkcomplex zou verrijzen. De procedures bij de Amsterdamse rechtbank en de Raad van State hebben de rechters veel werk en de advocaten geen windeieren bezorgd. Als direct belanghebbenden hebben wij ons meermalen mismoedig afgevraagd of het recht om bezwaren te maken tegen een voorgenomen bouw niet veel te ver is doorgeschoten en zou moeten worden beperkt tot beslissingen van wezenlijke betekenis voor de omgeving.”

Harmonische architectuur

Ondanks alle bezwaren ging de nieuwbouw door. Achter de kerktoren verrees een multifunctioneel centrum met 42 leslokalen voor het KIT en een kerkruimte. Deze bestaat uit onder meer een gebedsruimte, twee vergaderkamers, een predikantenkamer en een keuken. Van Hoogevest: “Gezocht is naar een architectuur die harmonieert met de bewaard gebleven Muidertoren en tevens aansluit bij de bestaande bebouwing aan de Linneausstraat.”

Hij bereikte dit door diverse materialen in verschillende kleuren te gebruiken, bijvoorbeeld geveldelen in gele baksteen die worden afgewisseld met rood bakstenen gevelvlakken. Van Hoogevest: “Om de nieuwbouw in overeenstemming te brengen met de omliggende panden ontwierp ik op diverse niveaus verdiepte gevel- en venstervlakken, die een wisselend licht en schaduweffect opleveren. De bovenste verdieping ligt ver terug ten opzichte van de voor- en zijgevels, waarmee een te massale werking van het bouwvolume voorkomen wordt.”

Een probleem was een verbinding te maken tussen de kerktoren en de nieuwbouw. De architect koos voor een glazen gedeelte tussen de toren en de achterliggende ruimte. “Hiermee is het eigen karakter van de toren en daarmee het markante straatbeeld zoveel mogelijk als zodanig bewaard gebleven”, aldus de architect.

Dr. Vermeijden blikt niet zonder trots naar het nieuwe godshuis. Toch is hij nog niet helemaal tevreden. “Van verschillende zijden zijn wij benaderd met de vraag waarom wij de toren er zo bij laten staan. Geen gezicht, zegt men. De noodzakelijke herstelkosten bedragen f. 600.000. Weliswaar kregen we van het Stadsdeel f. 35.000 voor het herstel van de het uurwerk, maar dan nog blijft de toren een kostbare zaak voor de Hervormde Gemeente. Wij hopen echter dat te gelegenertijd derden ons in staat zullen stellen alsnog dat karwei af te maken.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels