nieuws

Bouw rijp voor invoering van zelfsturend productieteam

bouwbreed Premium

De bouw lijkt rijp voor een nieuw organisatieconcept: het ‘zelfsturend productieteam’. Dat is een groep medewerkers, die zelfstandig een afgerond deel van het totale bouwproces uitvoert en ook invloed heeft op de randvoorwaarden van de uitvoering. Onderzoek- en adviesbureau SAOB in Ede onderzocht hoe bouwbedrijven zo’n team het beste kunnen organiseren en invoeren.

Bouwbedrijven moeten maatwerk, flexibiliteit en kwaliteit hoog in het vaandel hebben. Dit vraagt een positieve en actieve medewerking van de verschillende ploegen medewerkers. Maar lang niet altijd zijn de voorwaarden daarvoor in het bedrijf aanwezig.

Dit heeft voor de bouw herkenbare gevolgen. Zo is tijdens de uitvoering de vereiste informatie vaak niet of onvolledig beschikbaar, of in onvoldoende mate gedetailleerd. De uitvoerder heeft te maken met een hoge werkdruk. De betrouwbaarheid van de planning laat soms te wensen over. Door informele besluitvorming moeten ploegen inspelen op (mogelijke) verstoringen. Maar de afstemming tussen de verschillende ploegen is niet altijd optimaal. Het komt regelmatig voor dat oplossingen van een ploeg een verstoring betekenen in het proces van de volgende ploeg.

Medewerking

Een zelfsturend productieteam (zpt) kan resulteren in een positieve en actieve medewerking van ploegen. In het procesdeel (een bepaalde productiefase in het bouwproces) kan dat team bestaan uit de (traditionele) vakploegen.

Grenzen van de procesdelen kunnen ook geografisch worden bepaald. Het gaat dan om vakploegen die op een andere locatie werkzaam zijn dan de uitvoerder. Dit komt voor in bijvoorbeeld de installatietechniek, als een ploeg zelfstandig werkzaamheden verricht in een fabriek. Ook de wegenbouw kent het verschijnsel als een vakploeg diverse onderhoudswerkzaamheden verricht aan het wegdek.

In de huidige situatie voeren vakploegen de werkzaamheden vaak zelfstandig uit. Maar de uitvoerder of de werkvoorbereider bepalen de randvoorwaarden. Vakploegen zijn pas zelfsturend als zij ook zelf de randvoorwaarden kunnen bepalen voor de uitvoering. Het zpt bepaalt deze randvoorwaarden met behulp van interne en externe regeltaken.

Met interne regeltaken kan het zpt tijdig en zelfstandig reageren op

(dreigende) verstoringen in het proces zonder tussenkomst van uitvoerder of werkvoorbereider. Interne regeltaken kunnen zijn het controleren van voorraden materiaal, en onderlinge werkverdeling in het team. Ook moet het zpt over de grenzen van zijn taak kunnen regelen. Dit zijn de externe regeltaken. Hierbij staat onder andere centraal de afstemming met andere zpt’s, het afroepen van materiaal, en overleg met de uitvoerder en de werkvoorbereider.

Veel regeltaken zijn taken die van oorsprong tot het taakdomein van de uitvoerder behoren. Hierdoor ontwikkelt de functie van uitvoerder zich tot die van bouwplaatsmanager.

Voordelen

Invoering van een zpt heeft voordelen voor een bouwbedrijf: de flexibiliteit van de productie-organisatie neemt toe, de beheersbaarheid van het productieproces stijgt, de kwaliteit van de arbeid verbetert (gevarieerder en zelfstandiger werk) en de kwaliteit van het product neemt toe.

Nadelige gevolgen van zpt’s kunnen ontstaan, doordat het takenpakket van zowel vaklieden als van uitvoerders verandert, niet alle uitvoerders en vaklieden in staat zijn het takenpakket uit te voeren, en inleerverliezen ontstaan als vaklieden te veel verschillende taken in te korte tijd moeten regelen en uitvoeren.

Zowel de structuur als de cultuur van het bouwbedrijf ondervinden gevolgen van invoering van een zpt. Voor de organisatiestructuur geldt dat het uitvoerende proces wordt georganiseerd rond procesdelen, en regeltaken worden gedelegeerd naar de vaklieden in de teams. Het gevolg van deze veranderingen is dat medewerkers andere verantwoordelijkheden krijgen en meer met elkaar moeten samenwerken: de culturele veranderingen. De invoering van een zpt vindt dan ook niet van de ene op de andere dag plaats.

Belemmeringen

Belemmeringen zijn vooral te verwachten door weerstand tegen verandering. Daarom is het van belang medewerkers uit alle lagen er in een vroeg stadium bij te betrekken; en de noodzaak tot verandering duidelijk te maken.

Hoofdaannemers werken op grote schaal met onderaannemers. Het aandeel dat in eigen beheer wordt uitgevoerd is dermate klein, dat het samenstellen van een zpt om die reden moeilijk is. In de toekomst ontstaan meer strategische samenwerkingsverbanden tussen hoofdaannemers en onderaannemers, waardoor deze belemmering van minder belang zal zijn.

Een van de belangrijkste belemmeringen kan het ondernemingsbeleid zijn. Het bouwbedrijf moet een beleid voeren dat voorwaarden schept voor actieve betrokkenheid van zijn medewerkers. Het takenpakket van de leden van een zpt verandert ten opzichte van het takenpakket van de traditionele vaklieden. Dit betekent dat de huidige beloningsstructuur die veel bouwbedrijven hanteren, in het geval van een zpt aanpassing vereist.

Bouwbedrijven nemen werknemers vaak aan voor de duur van een project. Het inzetten van zelfsturende productieteams is pas goed mogelijk als werknemers op vaste basis bij een bedrijf werken.

Voordat de invoering van zpt’s kan beginnen, moet een bedrijf eerst een beeld krijgen van de mate van zelfsturing die al aanwezig is. In de huidige situatie regelen de vaklieden immers ook allerlei zaken zelfstandig. Daarnaast moet duidelijk worden in hoeverre de voorwaarden aanwezig zijn om zelfsturende productieteams in te voeren. Onderwerpen die hier een rol spelen, zijn bijvoorbeeld hoe het overleg geregeld is, of in hoeverre vaklieden invloed hebben op het ondernemingsbeleid.

Slagvaardig zonder tussenkomst van uitvoerder of werkvoorbereider

Ondernemingsbeleid en angst voor verandering zijn belangrijkste belemmeringen

Reageer op dit artikel