nieuws

Giftig afdichtingsmiddel verlamt aanleg railtunnels

bouwbreed

Zweden en Noorwegen hebben elk de aanleg van grote spoortunnels wegens ernstige milieuproblemen stilgelegd. Oorzaak is het afdichtingsmiddel Rhoca-Gil van het Franse chemieconcern Rhone-Poulenc. De Zweedse premier G. Persson verwijt de bouwers ‘amateuristisch geklungel’. Hij sluit staking van het project niet uit.

Het afdichtingsmiddel bevat acrylamid en metylol-acrylamid. Dat schaadt in hoge mate het grondwater. De gifconcentratie ligt 1400 maal boven de norm van de Wereldgezondheidsorganisatie. Onderzoek moet uitwijzen in welke mate de gezondheid van de bouwvakkers is aangetast. Inmiddels stierven in Zweden koeien in de directe omgeving van de bouwlocatie en forellen in een nabij gelegen kwekerij. Particuliere drinkwaterputten mogen niet meer worden gebruikt. Eerder protesteerden in het Zweedse Bastad vijfduizend mensen tegen de gang van zaken. In Noorwegen zijn vergiftigingsgevallen uitgebleven.

Het Zweedse werk voorziet in twee geboorde tunnelbuizen van elk 8,5 kilometer in de hogesnelheidsspoorlijn langs de kust tussen Gotenburg en Malmoe. De lijn loopt via de Sontbrug naar de Deense hoofdstad Kopenhagen en verder naar Hamburg. Het werk valt onder de grootschalige spoorprojecten die de EU stimuleert. De calamiteiten met Rhoca-Gil zijn in dit project slechts een van de vele. De oplevering van de tunnels moest dit jaar plaats vinden maar de heuvelrug geeft ondanks de inzet van een speciaal geconstrueerde boor zoveel weerstand, dat sinds ’93 slechts drie kilometer zijn gerealiseerd. Op zijn vroegst wordt het nu 2000.

Amateurs

Premier Persson windt er geen doekjes om bij zijn oordeel over de projectleiders: “Een stelletje onbezorgde amateurs. Men werpt zich op de heuvelrug en begint te graven en op te blazen en dan stuit men op zaken die men redelijkerwijs had moeten voorzien. En dan zegt men, dat men er geen flauw idee van had.” Het budget van de Hallandsstuwwaltunnel(-s) steeg tijdens de uitvoering van zo’n f. 340 miljoen naar f. 730 miljoen. Ruim twee jaar geleden verliet de oorspronkelijke aannemer Kraftbyggerna Enteprenad het werk na de dreigingen van forse contractuele boetes. Het bedrijf is nauw gelieerd aan de Zweedse spoorbeheerder Banverket.

Politie

Het Zweedse concern Skanska nam het karwei over en zit nu zelf in de problemen. De arbeidsinspectie liet intussen weten de aannemer niet aan te geven bij de politie. Skanska zou aan alle veiligheidseisen hebben voldaan. Daarentegen hangt enkele individuele leiders op de bouw nog een zaak boven het hoofd. Bloedproeven bij werknemers moeten uitwijzen in hoeverre hun gezondheid is geschaad. De regering wil, blijkens de uitspraken van de premier, een diepgaand onderzoek naar de aansprakelijkheid.

In Noorwegen gaat het om de aanleg van de 13,8 kilometer lange tunnel in de hogesnelheidslijn van Oslo naar de nieuwe luchthaven Gardermoen, een project dat nu in totaal ruim f. 2 miljard kost: 10 procent boven de oorspronkelijke raming. Opdrachtgever NSB Gardermoenbanen waarin de nationale spoorwegmaatschappij zit, vreest derving van inkomsten als de lijn niet tijdig gereed komt. De luchthaven komt volgens plan eind volgend jaar in gebruik en ligt 50 kilometer van de hoofdstad. De oplevering van de tunnel was voor oktober 1998 voorzien.

Schuld

Rhone-Poulenc neemt in Noorwegen een belangrijk deel van de schuld op zich. Het afdichtingsmiddel Rhoca-Gil is eerder in Europa toegepast, maar in Oslo ging het fout,erkent chef F. Widerberg van de Noorse vestiging van het concern. Acrylamid staat sinds 1993 als giftig te boek, maar Rhone-Poulenc vergat de bijsluiter voor Rhoca-Gil aan te passen. “We beschouwen dit als een ernstige fout en zullen verhinderen dat zoiets weer kan gebeuren”, zegt Widerberg. En projectleider E. Westrum van NSB Gardermoensbanen heeft toegegeven ondanks waarschuwingen van leverancier en aannemer, experimenten te hebben uitgevoerd met Rhoca-Gil door het onder meer te mengen met cement. Het gebruik van het afdichtingsmiddel had achterwege kunnen blijven door de tunnelbuizen in te kapselen in beton.

Meren lopen leeg in Gardermoentunnel

Momenteel lekt per minuut om en nabij 1400 liter water in de Gardermoentunnel. Het water komt uit twee meren die enkele honderden meters boven het tunneldak liggen. De oorzaak van de lekkage ligt in een verkeerde beoordeling van de geologische omstandigheden. Als gevolg daarvan daalt het peil van de meren Lutvann en Puttjern dramatisch.

Milieugroepen eisen dat de opdrachtgever op korte termijn de lekken dicht. Deze becijfert de kosten van deze maatregel op ruim f. 500 miljoen en stelt dat de aanpak de werken minstens twee jaar vertraagt. Tijdige oplevering is meer dan gewenst omdat de wegen naar Gardermoen extra autoverkeer niet kunnen verwerken. Ook ontbreekt het aan voldoende parkeerplaatsen. De opdrachtgever wil de lekken nu met cement dichten. De tunnel wordt daarmee echter niet waterdicht. Een continu draaiende pomp moet het inkomende water terugbrengen in de meren.

Kankerverwekkend

Eerder vond een poging plaats de lekken te dichten met het kankerverwekkende materiaal Siprogel. Naar verwacht komen resten daarvan terecht in Lutvann en Puttjern. Het lekwater lost tevens zouten in de rotslaag op. Een vergaande verzilting van de meren is dan niet uitgesloten. De gevolgen daarvan zijn temeer ernstig omdat Lutvann als reserve dient voor het drinkwaterbedrijf van Oslo. De Noorse commissie voor waterbeheer en energie eist dat de tunnelbouwers eerst een vergunning aanvragen voordat ze het werk voortzetten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels