nieuws

Ingenieurs en hun staaltjes van kunnen

bouwbreed Premium

Ter gelegenheid van zijn 20-jarig bestaan heeft het Centre Pompidou in Parijs een tentoonstelling samengesteld met het thema ‘De kunst van de (civiel en bouwkundig) ingenieur’. Het werk van deze specialist achter de schermen wordt in de expositie op originele wijze in de schijnwerpers gezet.

De ‘kunst’ van de ingenieur is gebaseerd op berekening en de durf om vernieuwing te introduceren. De tentoonstelling laat zien hoe het werk van de ingenieur zich sinds de industriele revolutie heeft ontwikkeld. Nauw hiermee verbonden zijn het gebruik van nieuwe technieken en materialen als ijzer en gewapend beton.

De ontwikkeling wordt geillustreerd met objecten waaronder de koepel van Buckminster Fuller, de Dymaxion wagen, het gewelf van het paviljoen van Aluminium van Jean Prouve, de drijvende lens van Jorg Schlaich en een gespannen structuur van Frei Otto.

De ingenieurs van de 17e eeuw waren uitvinders van structuren. Ze bestudeerden de invloeden van wind, gewicht en zwaartekracht op bouwwerken en toetsten hun kennis in de praktijk. De tentoonstelling volgt het vernieuwingsproces op de voet. Naarmate de tijd verstrijkt, wordt (vanaf de jaren vijftig) de technische innovatie echter minder spectaculair. Men kan zich afvragen wat er nog over is van de creatieve ambitie van de ingenieur, wanneer de wetenschap van de constructie en structuren volledig is.

Het berekenen van het draagvermogen werd geleidelijk aan vervangen door nieuwe verplichtingen. Bouwkundig ingenieurs moeten tegenwoordig rekening houden met de technologie die inherent is aan de constructie.

Hoogtepunten

Om de rode draad in de ‘kunst van de ingenieur’ aan te geven, is de tentoonstelling onderverdeeld in vier thema’s: ijzer, beton, lichte structuren en actualiteit.

Het gebruik van ijzer bij constructies hield in de vorige eeuw nauw verband met de ontwikkelingen in de spoorbouw. In de bouw van de Royal Albert brug bij Saltash (1869) door de ingenieur I.K. Brunel, gemaakt van ijzeren lensvormige binten, en de Brooklyn brug in New York (1883) door Roebling en Warren, zag het publiek staaltjes van de moderne techniek.

Het uit metaal en glas opgetrokken Chrystal Palace en de latere Eiffeltoren vertegenwoordigen het nieuwe ruimtelijke begrip dat ingenieurs door het gebruik van gietijzer en ijzer gaven.

Het gewapend beton dateert van omstreeks 1850. De toepassing ervan in de bouw hield de ingenieurs zo bezig, dat er tussen 1855 en 1906 wel driehonderd patenten werden gedeponeerd. Op de tentoonstelling zijn de voorlopers van deze toepassing te zien waaronder de boot van Lambot, een ijzeren karkas, gehuld in een ‘plastisch materiaal’ die als eerste een brevet voor zijn uitvinding deponeerde. Tussen de grote ingenieurs van die tijd werd het bijna een wedstrijd wie de langste bruggen met zo min mogelijk beton en zo goedkoop mogelijk kon bouwen.

Doing more with less

In de vijftiger jaren deed de bouw van allerhande lichte structuren zijn intrede. ‘Doing more with less’ was het motto van Buckingham Fuller, de voormalige Navy officier, die in 1948 met zijn milieuvriendelijke bouwexperimenten begon, waaronder de beroemde geodetische structuur. Het zeildoek van Frei Otto, inspireerde de Japanners Murata en Kawaguchi tot een 3000 m2 groot opblaasbaar paviljoen; niet langer was draagkracht maar lucht het structurele element.

Het laatste onderdeel van de tentoonstelling maakt de balans op van het beroep ingenieur. De moderne technologie neemt hier een belangrijke plaats in, wat heeft geresulteerd in nieuwe industriele procede’s en materialen.

Bij huidige bouwprojecten toetst de ingenieur voortdurend de nieuwe materialen en mogelijkheden door middel van simulatie met computers. En dat is wel de belangrijkste innovatie van zijn beroep.

‘L’art de l’ingenieur’ is tot 29 september te zien in het Centre Georges Pompidou. Op 25 en 26 september is een internationaal forum rond het thema georganiseerd. Bij de tentoonstelling verschijnt een rijk geillustreerd naslagwerk van 600 pagina’s, samengesteld door ingenieurs, architecten en geschiedkundigen uit de hele wereld.

Een blik op een betonconstructie van een hal in het Duitse Breslau (1911-1913).

Foto: Bibliotheque Universitaire de Breslau, Allemagne

De bouw van de ‘ijzersterke’ Golden Gate Bridge in San Francisco werd in 1937 afgerond.

Foto: Archives, Golden Gate Bridge Highway and Transportation District, San Francisco

Reageer op dit artikel