nieuws

‘Heerlijkheden’ in de handel

bouwbreed Premium

In de eerste decennia van zijn bestaan kreeg het steeds maar groter wordende aantal abonnees een bonte verscheidenheid van vraag en vooral aanbod voorgeschoteld. Dat gebeurde in niet al te nauw gescheiden rubrieken. Op de pagina’s waar ‘verkoopingen’ uit het gehele land werden ondergebracht riepen de notarissen aspirant-kopers en belangstellenden op aanwezig te zijn in een met name genoemd koffyhuis, herberg of uitspanning.

Het merendeel van deze bijeenkomsten wordt gehouden in plattelandsgemeenten en betreft vooral koop van onroerend goed. Groot is het aantal landgoederen, buitenplaatsen, kastelen ‘Heerlijkheden’ – met en zonder bijbehorende titel, ‘Ambachtsheerlijkheden’, met ‘al hare Pregotatieven, Privilegien en Recognieten’ – maar nog zonder zwembad – dat in de Achterhoek, Noord-Brabant, Limburg en Utrecht in de tweede helft van de negentiende eeuw van eigenaar verwisselt. De advertenties zijn soms in bijna lyrische bewoordingen gesteld en rijk voorzien van hoofdletters zoals het taalgebruik toen voorschrijft.

Alleraangenaamst

Men kan bezitter worden van een ‘alleraangenaamst gelegen’ Landgoed waartoe meestal behoren: Huismans-, Bouwmans-en Rentmeesterswoningen, alsmede ‘Katersteden’, benaming voor kleine boerderijen, soms met veel grond.

Vermeld worden de ‘Exquise Vruchtbomen en Welonderhouden Groentetuinen, het Weideland omgeven met opgaande Boomen, een en ander voorzoover de Grond betreft, doorsneden met Wandelpaden’, terwijl het huis zelf nog bekroond lijkt met een ‘spatieuze’ Koepel. De notariele uitnodigingen waarin sprake is van ‘patrimonieel onroerende goederen om uit de verdeeldheid te gerake’ ontbreken niet. Tegelijk met het landgoed worden vaak de complete zeer kostbare inboedels, plus de juwelen van de familie de kooplustigen aangeboden. Over de sanitaire voorzieningen zwijgen de meesten van deze landelijke aanbiedingen.

Nu en dan wordt er belangstelling gevraagd voor ‘hechte en weldoortimmerde’ woonhuizen, maar die zijn ver in de minderheid.

Wel is er een flink aanbod van fabrieken. In sommige gevallen niet meer dan wat groot uitgevallen werkplaatsen.

In de Betuwe worden steenfabrieken aangeboden; elders vleesverwerkende fabrieken, zeepziederijen, krijtfabrieken, hoepfabrieken, kleederbleekerijen, compleet met tuin en bleekvelden.

Opvallend is ook het groot aantal gemeenten in de zuidelijke en oostelijke provincies dat zijn houtvoorraden te koop aanbiedt.

Prins Frederik

Met regelmaat verschijnen de advertenties waarin alle soorten hout, alsook Canadese populieren, worden aangeboden afkomstig uit de Domeinen en Rentambten van Z.K.H. Prins Frederik der Nederlanden, tweede zoon van de latere koning Willem I. Hij werd in Berlijn geboren in 1797 en overleed te Wassenaar in 1881. In 1813 (zestien jaar oud!) is hij officier in het Pruisisch leger en neemt hij deel aan de veldtochten van 1813 en 1814. Na de vrede bezoekt hij enige tijd de Leidse Universiteit en ontvangt bij de invoering van de grondwet van 1814 de titel van Prins der Nederlanden. Het zijn z’n rentmeesters, die tot de vaste adverteerderskring behoren van de toekomstige Cobouw. Hieruit ke we afleiden, dat dit blad werkelijk een status had verworven in ons eigen land maar ook daarbuiten.

Stalhouderijen met en zonder uitspanning worden eveneens te koop aangeboden, maar toch in mindere mate als men bij het toenemend spoorwegverkeer zou verwachten. Tot in het eerste kwart van de twintigste eeuw ke deze ondernemingen, die zoveel families met ‘een dag uit rijden gaan levenslange mooie herinneringen hebben bezorgd’, voortbestaan. Kleinere hotels komen nog al eens onder de hamer maar een van de uitzonderingen vormt de verkoop van hotel ‘Belle Vue’ aan den Utrechtsen Straatweg te Arnhem voor f. 113,900 inzet.

De publicaties over verpachtingen door overheid, kerkbesturen en particulieren vormen op gezette tijden een niet onbelangrijk onderdeel van de advertentiehoeveelheid. Zo verpacht Rijkswaterstaat, behalve Tollen in verschillende delen van het land, het Rijnveer over de Lek tussen Vianen en Vreeswijk en voor twaalf jaar vast het Veer bij Gorinchem.

Reageer op dit artikel