nieuws

Daklozen die een villa bestormen; zover kan het dus komen

bouwbreed Premium

“Honderd Mexicaanse boeren bestormden een poosje geleden een villa en schreven op de muren dat het voortaan het ‘huis van het volk’ zou zijn. Wat ze ermee moesten wisten ze eigenlijk niet zo goed want ze hadden nooit een dergelijk huis gezien. Denk daar nog eens over na: daklozen die een villa bestormen, zover kan het dus komen. Mexico is een van de zes landen waar de welvaartskloof het grootst is. De Volkswagenfabriek moest door een gebrek aan afnemers sluiten; de Mercedesfabriek boekte een verdubbelde omzet.”

“Nederland is in de loop van de jaren verwend geraakt met een uitermate hoge kwaliteit van de volkshuisvesting”, zegt directeur drs. R. van Putten van de Roosendaalse woningstichting ARWON. “Die kwaliteit ontstond niet van de ene op de andere dag. Ik hoef alleen maar te kijken naar de toestand zoals die nog niet zo heel lang geleden in Roosendaal was. En daarmee krijg je enigszins een indruk van de toestand in de Derde Wereld. Het ligt min of meer in de aard van volkshuisvesters besloten om ook over de grens iets te doen aan de huisvesting. Wat niet wil zeggen dat we in Nederland nu klaar zijn. Ook hier verblijven nog veel mensen aan de onderkant van de samenleving met alle problemen van dien. Niet in dezelfde mate als in ontwikkelingslanden maar toch van een zodanige omvang dat je er niet zonder meer aan voorbij kunt gaan. Krottenwijken, shantytowns of hoe het ook heet; het is door de ongebreidelde marktwerking niet zo ver weg.”

Kruitvat

“Je kunt ervoor kiezen alle saandacht eerst op Nederland te richten”, stelt Van Putten. “Daarmee ben je er echter niet. Je kunt niet in relatieve welvaart blind blijven voor de armoede elders op de wereld. Daar iets aan doen dient ook het eigen belang want je haalt daarmee de lont uit een mogelijk kruitvat. Tussen hier en daar zijn parallelen te trekken. Nederland kent sinds 1901 de Woningwet en kreeg daarmee de mogelijkheid verbeteringen in gang te zetten. De Derde Wereld verkeert in de toestand zoals die om en nabij toen hier was. Met hele simpele middelen kun je de mensen daar een opstapje geven.

De plaatselijke organisaties die daaraan meewerken kunnen op die manier een veelheid van andere activiteiten beginnen. Veelal onder uiterst moeilijke omstandigheden. Want denk bijvoorbeeld aan Mexico dat door onder meer raciale en politieke problemen in een echt kruitvat verandert.”

Initiatieven

“Het geld dat je daar besteedt is vergeleken met de middelen die we hier uitgeven marginaal”, vindt J. Trebbe van de stichting Homeplan. “Toch valt er wel wat mee te doen. Kost een huis hier pakweg f. 150.000, daar kun je al voor f. 2500 een basiswoning neerzetten. En het effect van het laatste bedrag kan veel groter uitvallen dan dat van het eerste.

Een organisatie als HomePlan sluit aan op bestaande plaatselijke initiatieven. In het geval van Mexico gaat het om Caritas Mexicana. Die organiseert rond ‘het huisje’ andere activiteiten. En dat laatste is weer een voorwaarde om voor ‘het huisje’ in aanmerking te komen. De basiswoning wordt dan bijvoorbeeld voor noodopvang gebruikt.

Mexico kent het probleem van ‘verdwaalde mensen’; bewoners van het platteland die naar de stad trekken maar het Spaans niet machtig zijn. In de stad kunnen ze met hun eigen taal nauwelijks terecht omdat het land 42 inheemse talen kent.

Als gevolg daarvan zwerven ze soms twee, drie jaar rond in een stad met zo’n 30 miljoen inwoners. Caritas zoekt die mensen op en brengt ze tijdelijk onder in een woning van HomePlan.”

Erkenning

We hebben inmiddels al enkele projecten gedaan voor diverse Indianengroepen in Mexico-Stad”, legt Trebbe uit. “Daar bleek dat mensen hun kinderen naar school sturen zodra ze onder een dak zijn gekomen dat niet lekt. Zo winnen ze ook aan eigenwaarde, temeer omdat ze met de basiswoning erkenning krijgen voor de plannen die ze voordien niet konden uitvoeren omdat ze ’s morgens niet wisten waar ze ’s avonds zouden slapen. In het verlengde daarvan ligt de kinderopvang.

Geen luxe wanneer je je bedenkt dat het in Mexico heel gewoon is dat het broertje van zes op het zusje van vijf past dat weer op het zusje van drie let. Mede daardoor is er in Mexico een zeer forse kindersterfte. Het onderdak dat al deze zaken in gang zet is echter moeilijk te bouwen. Een eigenaar moet daar grond voor geven. Ontstaat daarover een conflict over dan zit je niet zelden met een politieke tijdbom. Om die reden kom je veelal uit bij de (katholieke) kerk.”

“Buiten de kerk zul je in Mexico maar weinig maatschappelijke organisaties aantreffen”, menen Van Putten en Trebbe. “Wil een initiatief als dat van HomePlan slagen dan moet daarvoor ook hier in Nederland voldoende draagvlak zijn. En dat is er ook; en dus is er de zekerheid dat er voldoende geld binnenkomt. Daarmee wordt een hier te fabriceren basiswoning gefinancierd die vervolgens naar de plaats van bestemming wordt gebracht. Deze constructie garandeert ook dat er niets aan de strijkstok blijft hangen wat een strikte controle nog eens verzekert. Ter plaatse zou je ook nog kunnen zien waaraan het geld opgaat, ware het niet dat de woningen vaak in wijken staan waar je niet zo gemakkelijk inloopt. Vooropgesteld dat je de desbetreffende straten vindt. Het is in Mexico-Stad niet ongebruikelijk dat pas zeven jaar nadat een wijk is bewoond de infrastructuur wordt aangelegd.”

Productie

“Als in Mexico het peil van de welvaart zo laag ligt dan lijkt het op het eerste gezicht beter om de basiswoningen ter plaatse te fabriceren”, overwegen Van Putten en Trebbe. “Je moet echter wel realistisch blijven. Als hier meer organisaties een financiele bijdrage geven kun je de productie makkelijker verplaatsen. Het blijft ook dan een vraag of dat bedrijfseconomisch gezien het grootste rendement oplevert. Je moet een hal huren, daar doorlopend gebruik van maken met mensen die toch over enige vakkennis moeten beschikken.

Lokale werkgelegenheid is niet onbelangrijk maar het ontstaat slechts voor een bepaalde periode. Daar komt bij dat we de woningen vrij van heffingen in Mexico mogen invoeren. De productie gebeurt nu in de sociale werkplaats van Winschoten. Dat zal dan iets duurder uitvallen dan fabricage ter plaatse. Maar de marge op de benodigde f. 2500 per woning is zo klein, daar valt hooguit een paar gulden op te besparen.”

TEKST: JEAN QUIST

FOTO’S: RONNIE HOLTSLAG

Het gangbare ‘onderdak’ voor de allerarmsten van Mexico-Stad.

Het landbouwinternaat dat HomePlan in San Bartolo Tutotepec liet bouwen, zo’n honderd kilometer van Mexico-Stad.

De basiswoningen kunnen bijvoorbeeld ook dienen als praktijkruimte voor tandartsen.

In het verlengde van de HomePlan-activiteiten ligt de organisatie van afdoende kinderopvang.

Reageer op dit artikel