nieuws

Vrolijk penthouse voorbeeld vernieuwing Scheveningse haven

bouwbreed

De Scheveningse Haven ondergaat een metamorfose. Stukje bij beetje wordt er nieuw leven ingeblazen. De architectuur van dat nieuwe leven is wisselvallig. Het beste voorbeeld tot nog toe is een particuliere ingreep. Een surfer zette een nieuw metalen penthouse bovenop zijn oude winkelpand. ‘Leisure and pleasure’ in een omgeving van hard werken. Oud onbekommerd op nieuw.

Toen enige jaren geleden in de Scheveningse haven sprake was van stagnatie en verval waren de eerste gedachten om de hele omgeving grootscheeps op de schop de nemen. Maar daarmee werden de economische potenties van deze plek overschat. Het ‘low key’-plan dat nu in uitvoering is bestaat er vooral uit om alle stukjes en beetjes van particulier initiatief zoveel mogelijk te stimuleren en op een lijn te krijgen, in combinatie met enkele gemeentelijke impulsen. De aardigheid van deze aanpak is, dat er een divers, dynamisch beeld kan ontstaan – zoals dat bij een altijd wat rommelige haven hoort. Bedrijvigheid wordt gecombineerd met recreatie en wonen aan de randen.

De visafslag is voor meer dan f. 6 miljoen opgeknapt. Diverse reders timmeren aan de weg met nieuwe bedrijfspanden, vooruitgeschoven op de oude, brede kades.

De jachthaven wordt verplaatst, dichter naar de strandboulevard toe. In die hoek zijn inmiddels omvangrijke horecapaviljoens gebouwd. Kortgeleden is daar ook een groot kantoor/bedrijfspand voor de verhuur in gebruik genomen dat een voorbeeld is van het dubbele grondgebruik dat zoveel mogelijk wordt nagestreefd – recreatieve winkels beneden met de deur aan de toekomstige jachthaven, bedrijfsruimten boven met de deur aan de utilitaire achterkant. Ernaast staat een gemeentelijk po op het programma: nieuwe huisvesting voor het Schevenings en Maritiem Museum.

Beeld en functie

Op de kades zijn nieuwe rooilijnen getrokken en een beeldreferentieplan geeft aan in welke sfeer de bebouwing moet worden uitgevoerd. Het dilemma was: moet je de levendigheid zijn eigen gang gaan op het gevaar af dat het een zooitje wordt of moet je een structuur aangeven? Gekozen is om een beeld te koppelen aan de onderscheiden functies. Simpel gezegd mogen de bedrijfslocaties er utilitair uitzien (metalen loodsen enz.) en moeten de andere wanden langs de haven van baksteen zijn.

Ook de bestrating wordt aangepakt. Voor een deel is die al vernieuwd. Dat is goedkoop en heel goed gedaan: met een minimaal relief in de geheel rode vloer is ‘gesuggereerd’ waar gewandeld, geparkeerd, gereden en gewerkt kan worden. Het werkt, zonder dat het beeld van de brede kade is versnipperd. Het is een nuchtere aanpak, zoals die bij een haven hoort.

Teveel beschaving

Op de resultaten van de nieuwbouw is af te dingen. Bij de bakstenen nieuwbouw dreigt het gevaar van teveel beschaving en nostalgie. De haven is een rommelige maar hoog-geindustrialiseerde werkomgeving; in de nieuwbouw zou daarom meer te proeven moeten zijn van die sfeer van vernieuwing en improvisatie, wil het geen loos decor worden.

Een van de eerste aanzetten was goed. Architect Jouke Post ontwierp voor rederij Jaczon een uitbreiding van kantoor, vriesveem en visverwerking. Eenvoudige metalen loodsen met een vooruitgeschoven hightech kantoortje. Het geheel staat nu nog wat verloren op de brede kade; in de nabije toekomst zal de rest van de nieuwbouw zich bij deze rooilijn aansluiten.

Een hoek verder heeft architect Hans Kuiper een veer moeten laten. Zijn loods is door de opdrachtgever minder subtiel uitgevoerd dan de bedoeling was van hem en van de gemeente. Daaruit blijkt hoe moeilijk het beeld is te sturen in zo’n dynamische omgeving als een haven.

Architect Jan Brouwer is verantwoordelijk voor een groot gebouw met bedrijven, kantoren en winkels dat de overgang vormt tussen het bedrijventerrein en het recreatieve deel van de haven. De utilitaire achterkant van dit gebouw is het mooist: een lange, strak gemetselde gevel die zonder poespas laat zien hoe het gebouw in elkaar zit. De voorgeschreven baksteen is aan de recreatieve voorkant ambachtelijker verwerkt, met boogjes en al. In combinatie met de naastgelegen horecapaviljoens van architectenbureau Boosten en Rats (ook baksteen en bruin hout) resulteert een al te knus hoekje voor de toekomstige jachthaven. Kom op heren, we staan op de drempel van de eenentwintigste eeuw, al die jachten navigeren met behulp van satellieten – dan hoef je op de wal toch niet te doen of het bouwvak heeft stilgestaan bij schoonmetselwerk?

Huizen op achtergrond

Het decor van de haven wordt gevormd door woningbouw. Ook daarvan had sommige nieuwbouw wel wat meer de dynamiek van de omgeving ke weerspiegelen. Op de plaats van een voormalig schoolgebouw aan de Eerste Binnenhaven heeft architect Van Manen een woongebouw met groot pannendak en veel erkertjes neergezet. Even verderop heeft op een driehoekige locatie architectenbureau Reijenga-Postma-Hagg een wat zwaarmoedig donkerrood woningblok neergezet. Het is zeker geen slecht plan, en de plastische gevel met ronde hoeken is karakteristiek – maar de nabijheid van de haven lijkt geen meerwaarde van betekenis te hebben gehad.

Op de kritiek dat de nieuwbouw gedateerd lijkt, is een uitzondering: een penthouse dat aan de Eerste Binnenhaven is ontworpen door Archipel Ontwerpers. Het staat vlak naast eerdergenoemd erkertjesgebouw, bovenop een oude winkel. De eigenaar van de surfwinkel woonde erboven en wilde zijn woonruimte uitbreiden met een kap. Al pratend en schetsend, in een sfeer van ‘leisure and pleasure’, kwam een rigoureus verbouwingsplan tot stand. Op de bovenverdiepingen kwamen appartementjes voor surfgasten; op top kwam een heel nieuw huis van twee verdiepingen met een overweldigend uitzicht over haven, zee en duinrand.

Inspelen op situatie

Tijdens het ontwerp is het woonprogramma en vormgeving gekneed naar de situatie. De luchtrechten van een van de buren zijn afgekocht om een stukje terras als een scheepsbrug te ke laten uitsteken. Door de grote vide aan een deel van de voorgevel lijkt het huis vooral een groot uitzicht op de haven. Dit effect wordt versterkt doordat alle ruimtes vloeiend, al dan niet met grote schuifdeuren, in elkaar overlopen. Knap van de architecten Wim van de Kamer en Eric Vreedenburgh is dat deze weidsheid niet ten koste is gegaan van toch ook een zekere mate van intimiteit in het huis. Minieme raampjes aan zij- en achterkant kaderen als schilderijtjes de Kurhauskoepel en de Toren van Oud in.

Het po is zonder hoofdaannemer gebouwd. Opdrachtgever en architect zorgden zelf voor de coordinatie, volgens het model dat door architectenbureau Cepezed is ontwikkeld en nu door Harry van Heeswijks Bouwteam General Contractors wordt gepraktiseerd. Onder de nieuwe opbouw van 19 ton staal en hout, is de bestaande constructie versterkt met een stabiliteitsverband met daaraan een contragewicht van 25 ton beton voor het asymmetrische penthouse. Het penthouse bestaat uit vloeren van houten balken en een stalen opbouw met ‘parasol-gevel’: sandwichpanelen voor een zwak geventileerde spouw.

Zowel in vormgeving als in materiaalgebruik stond het vrijelijk inspelen op de situatie voorop. Daarmee is het penthouse een voorbeeld voor de overige bouwpoen aan de haven. Het is niet de makkelijkste weg, maar wel een die voert naar werkelijke vernieuwing en revitalisering.

Het penthouse steekt als een eigentijdse uitkijkpost boven de oude bebouwing van de haven uit.

Beeldbepalende nieuwbouwpoen van de haven op een rij:

Naast het penthouse staat een nieuw woongebouw in ‘oude stijl’ met erkertjes en groot pannendak;

Een hoek verderop staat een driehoekig bouwblok in rustieke baksteen;

Een vleugje high-tech kenmerkt de nieuwbouw van rederij Jaczon ;

Tot droefenis van de gemeente verrees een hoek verder een heel wat prozaischer opslagloods;

Aan de jachthaven is gestreefd naar een minder utilitair beeld en daarom is dit bedrijfsgebouw – met winkels en horeca op de begane grond – gemetseld, met nostalgische boogjes en al;

Drie van deze horeca-paviljoens vormen de kopse kant van de toekomstige jachthaven.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels