nieuws

Expo ’98 moet in Lissabon nieuwe deuren openen

bouwbreed

Als er een Olympische medaille zou ke worden verdiend op bouwen, maakt Portugal goede kans op goud. Alleen al in Lissabon wordt zoveel gebouwd, herbouwd en gereconstrueerd dat het bijna lijkt alsof de hele stad aan de monding van de Taag in de steigers staat. Of het nu om een nieuwe metrolijn gaat, de aanleg van een spoorweg onder de 30-jarige Brug van de 25ste April over de Taag, de bouw van een compleet nieuwe brug over deze rivier, de restauratie van de ooit afgebrande Chiado-wijk in het oude centrum of de bouw van een nieuw financieel centrum, het ritme van alle bouwwerken wordt in hoge mate bepaald en geinspireerd door Expo ’98, de wereldtentoonstelling.

Met dat evenement wil Lissabon over twee jaar immers een nieuw visitekaartje aan de wereld afgeven. “De Expo is het begin van een nieuwe ontwikkelingsfase in dit deel van Lissabon”, meent Antonio Mega Ferreira in een toelichting op de bouwplannen. Mega Ferreira, die namens Expo ’98 voortdurend tekst en uitleg geeft aan buitenlandse bezoekers, zegt geen woord te veel.

Als de wereldtentoonstelling in september 1998 de poorten sluit, ke de deuren de dag erna al weer worden geopend. Lissabon is dan niet alleen enkele spectaculaire gebouwen rijker maar heeft dan ook de beschikking over nieuwe jaarbeurshallen, een spoorweg- en busstation, honderden moderne appartementen en kantoorruimten, een zeeboulevard en een jachthaven om u tegen te zeggen.

Waarop de Portugezen nu al trots zijn, is het thema van hun Expo: De oceanen, erfgoed voor de toekomst. Op die manier willen de organisatoren herdenken dat het over twee jaar 500 geleden zal zijn dat ontdekkingsreiziger Vasco da Gama India ontdekte. Daarmee kreeg het begerige Europa toegang tot de zo belangrijke oostroute naar het continent van de zijde en de specerijen.

Maar meer dan het verleden wil Portugal naar de toekomst kijken. Met de Expo wil Lissabon zich profileren als het wereldcentrum voor oceaanonderzoek. “Want we weten meer van het oppervlakte van Mars dan van de bodem van de Stille Oceaan”, aldus Expo-commissaris Antonio Cardosa e Cunha.

Multifunctioneel model

Wat allicht het belangrijkste en meest bezochte paviljoen zal worden van de Expo is op dit moment het enige gebouw waarvan de contouren al goed zichtbaar zijn. Het gaat om het Oceanium waarin een gigantisch zee-aquarium wordt aangelegd onder leiding van architect Peter Chermayeef. Daarin zullen 25.000 exemplaren van 300 verschillende vis- en plantensoorten uit oceanen worden verzameld. Nu al is het aquarium, dat omgerekend acht verdiepingen hoog zal zijn, gevuld met water. Zodra het kant en klaar is opgeleverd, zal ook het eigenlijke gebouw in het water staan.

Gesprekken met de Portugese Expo-autoriteiten komen al in een vroeg stadium aan in vergelijkingen met Sevilla (Expo ’92) en Barcelona (Olympische Spelen). Duidelijk wordt dan dat Expo ’98 in vrijwel alle opzichten zal afwijken van hetgeen in Sevilla is gebeurd.

De Portugezen lijken er zelfs behagen in te scheppen om op de voorhand te verklaren dat ze het beter zullen doen dan hun buren, zowel in financieel en organisatorisch als in architectonisch opzicht.

Het laatste aspect is nu al aantoonbaar. “Ons model is multifunctioneel. Het herbergt alle facetten van het moderne leven. Waar in Sevilla een kunstmatig eiland werd aangelegd dat er nu als een spookstad uitziet, bouwen wij een wereldtentoonstelling die geintegreerd wordt in dit nieuwe deel van Lissabon”, aldus Mega Ferreira.

Inderdaad, waar de wereldtentoonstelling van Sevilla de optelsom was van tientallen, exotische landenpaviljoens, wordt Expo’98 een coherente collectie gebouwen die qua architectuur en gebruik ingepast worden in de infrastructuur van de wijk die tegelijk met de Expo rondom het eigenlijke 60 ha grote terrein van de wereldtentoonstelling wordt aangelegd. In dat opzicht lijkt Expo ’98 ook meer op de bouwactiviteiten die in Barcelona plaatsvonden in de aanloop naar de Olympische Spelen.

Werd in de Catalaanse hoofdstad de relatie tussen Barcelona en Middellandse Zee hersteld met de verwijdering van een afscheidende spoorlijn en talloze verwaarloosde textielfabrieken, in Lissabon wordt een 330 ha groot terrein waar amper toekomst was aan de vergetelheid ontrukt. Ruim 8000 oliecontainers, een bejaard slachthuis, een vergeten opslagplaats voor oud oorlogsmateriaal en een vuilnisbelt zijn al verdwenen in de annalen van de lokale geschiedenis. Dat terrein is inmiddels ontdaan van verontreinigde grond en ligt er bouwrijp bij. De talloze hijskranen op die zandvlakte accentueren dat beeld.

Een tweede paviljoen dat als ‘eyecatcher’ zal fungeren, is het Paviljoen van de Utopie. Daarin worden gedurende, maar ook na de Expo, alle bekende mythen en legenden die met de oceanen te maken hebben, varierend van Jules Verne tot Moby Dick, werkelijkheid in een multimedium-theater. Het Portugese paviljoen zal ongetwijfeld aandacht vragen omdat het wordt ontworpen door de Portugese architect Alvaro de Siza Vieira.

De organisatoren verwachten dat het na de Expo dienst kan doen als een permanent Oceaan-Instituut onder auspicien van de Verenigde Naties. In een van de grotere gebouwen zullen 60 landen hun oceaankennis mogen demonstreren. Daarna wordt het omgebouwd tot het eerste heuse jaarbeurscomplex van Lissabon.

Toegangswegen

Minstens zo interessant zijn de plannen voor de totale Expo-wijk, d.w.z. het gedeelte dat achter de 5 kilometer lange boulevard komt te liggen en waar na 1998 het nieuwe business-centrum van Lissabon gehuisvest zal zijn.

Volgens de plannen zoals ze nu zijn ontwikkeld zal 100.000 m2 worden bebouwd met appartementen, kantoorruimtes, winkels, commerciele centra, een hotel, een ziekenhuis, bioscopen en het nieuwe spoorwegstation Gare do Oriente waarvoor de Spaanse architect Santiago Calatrava tekent. De jachthaven zal plaats bieden aan 500 boten.

Vooral het station moet straks een belangrijke rol gaan spelen in de infrastructuur van het openbaar vervoer. Waar nu nog niet met elkaar in verbinding staande spoorweglijnen naar resp. Cascais, Sintra en Oporto gaan, moet het nieuwe station, gelegen aan de spoor wegverbinding tussen Lissabon en Oporto, een knooppunt worden van spoor- en metrolijnen die aansluiting geven op alle eindbestemmingen.

Taxi’s zullen zorgen voor een rappe verbinding met het 10 minuten verderop liggende vliegveld. Bovendien komt er parkeergelegenheid voor minstens 2000 auto’s.

Inmiddels worden even ten noorden van het Expo-terrein de toegangswegen aangelegd (als boze buurtbewoners het werk tenminste niet verhinderen) die straks aansluiting moeten geven op de weg over de nieuwe Taagbrug. Deze Vasco da Gama-brug moet een eind maken aan de files die zich nu dagelijks vormen voor de af- en aanritten van de 30 jaar oude hangbrug van de 25ste April die ruim 10 kilometer zuidelijker ligt.

De nieuwe Taagbrug is voorlopig berekend op een capaciteit van 52.000 voertuigen per dag. Voor de Nederlander die via Madrid en Badajoz richting Lissabon rijdt, zal die brug straks het oversteekpunt zijn voor de laatste kilometers naar de Portugese hoofdstad. Bijna 18 kilometer lang (10 kilometer boven water en 8 kilometer boven moerasland) zal die oversteek zijn. Daarmee wordt deze Vasco da Gama-brug een van de langste brugverbindingen van Europa.

Nederlandse inbreng

Het belangrijkste deel van de verbinding wordt het bekabelde gedeelte. De afstand tussen de twee 150 meter hoge hoofdpijlers, die nu al in een ver gevorderd stadium zijn, bedraagt 420 meter. Daar ligt de brug 45 meter boven de waterspiegel. Het bevaarbare gedeelte eronder, dat nog verder moet worden uitgebaggerd, biedt doorvaart aan schepen tot 30.000 ton. De totale lengte van de hangbrug bedraagt 826 meter. De rest van het middengedeelte bedraagt 6,5 kilometer en ligt 14 meter boven water en enkele zandbanken. Goed zichtbaar zijn inmiddels ook de contouren van de 45 meter hoge viaductpijlers waarover de brug loopt en aansluiting geeft op de toegangswegen tot Expo-terrein en Lissabon.

Woordvoerder Martin Edwards van het uitvoerende consortium Lusoponte (24,8% Trafalgar House, 24,8% Campenon Bernard en 50,4% Portugese bedrijven) is zeer te spreken over het Nederlandse aandeel in de brug.

Een joint venture bestaande uit Volker Stevin en Woerden/Ballast Nedam was verantwoordelijk voor het heien van 81 groepen van elk 8 funderingspalen, een precisiewerk waarmee de Nederlanders volgens Edwards veel eer hebben ingelegd. “Fantastisch millimeterwerk, zeker als je in aanmerking neemt dat er in dit gedeelte van de Taag nog een vrij sterke getijverschil is”, aldus Edwards.

Inmiddels is al een begin gemaakt met het plaatsen van de eerste 400 ton zware caissons op elke groep van 8 palen. Daarvoor is de Belgisch-Nederlandse hijswerkcombinatie Scaldis ingehuurd. Speciaal voor deze klus is een zware drijvende kraan geconstrueerd volgens het catamaran-principe.

De constructie van de ‘Rambiz’, zoals de drijvende kraan is gedoopt, staat op naam van het Rotterdamse bedrijf Huisman-Itrec BV. De twee kranen, die elk een gewicht van 29000 ton aanke, hebben ook de eerste stukken wegdek aangelegd, elk met een gewicht van 2200 beton.

Tolgelden

Minder vlot verloopt de financiering van het brugpo. Tot twee keer toe moest de Portugese regering ingrijpen om woedende autobezitters tegemoet te komen nadat ze geweigerd hadden meer tol te betalen voor de oude Taagbrug. Even zo vaak moesten nieuwe berekeningen worden gemaakt omdat de tolgelden deel uitmaken van de financiering.

Inmiddels dreigen nieuwe bezettingen, nu door buurtbewoners, omdat ze niet willen wijken voor de toegangsroutes tot de brug. Desondanks heeft Lusoponte zich verplicht de brug te openen op 31maart 1998.

Inmiddels hebben al 104 landen ingeschreven voor deelname aan de Expo waaronder Nederland. Op grond van deze cijfers, die alle verwachtingen hebben overtroffen, wordt verwacht dat zeker 140 landen zullen deelnemen aan de te wereldtentoonstelling van deze eeuw.

De poorten van Expo ’98 gaan open op 22 mei en sluiten op 30 september. Lissabon is dan een brug en een nieuwbouwwijk rijker die in hoge mate bepalend zullen zijn voor het nieuwe imago van de Portugese hoofdstad.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels