nieuws

Berlijn als Babylon

bouwbreed

Waarschijnlijk staan nergens zoveel bouwkranen als in Berlijn, al zijn de laatste berichten dat zo langzamerhand het geld op is en verschillende nieuwbouwplannen stagneren. Dat zou voor architecten en stedebouwers misschien niet slecht uitkomen. Zij krijgen dan een adempauze om zich nog eens te beraden op de manier waarop nu in Europa een nieuwe-oude stad moet worden gebouwd. De afgelopen jaren is Berlijn een laboratorium geweest waar een voornamelijk formele stedebouw is uitgeprobeerd en ingevuld door zo ongeveer alle beroemde architecten ter wereld. Over de vorm waarin dat gebeurt bestaat geen eenstemmigheid. De samenstellers van het boek ‘Babylon, Berlijn etc’ gaan zelfs zover om te stellen dat de internationale architectuur zich in een crisis bevindt. Dat gaat misschien wat ver, feit is wel dat er sprake is van verregaande verschillen in aanpak. Die veelkleurigheid kan in plaats van als crisis ook gezien worden als winst. Maar om een stad te bouwen moet je keuzen maken en is een zekere mate van eenduidigheid te prefereren.

Over de keuzemogelijkheden zijn vorig jaar vijf gespreksronden georganiseerd die in dit Duitstalige boek zijn vastgelegd. Van sommige bijdragen is ook de oorspronkelijke Italiaanse of Engelse tekst weergegeven. Aan vijftien voormannen uit het vak zijn begrippen voorgelegd die bepalend zijn geweest in de geschiedenis van architectuur en stedebouw, varierend van de positie van de bouwheer tot compositie, van provincialisme tot verkeer. Hun reflecties, zoals weergegeven in deze eenvoudige paperback, tonen de dilemma’s van de vrijheid waarin alles kan – als alles kan wordt kiezen soms een onmogelijke opgave.

Bij dezelfde uitgever is door dezelfde redacteur tegelijk een veel meer glossy boek uitgebracht. Hierin geen theorie maar de (Duits/Engelse) documentatie van 82 bouwplannen die vanaf 1989 door een keur aan binnen- en buitenlandse architecten zijn ingediend. Deze poen tonen de keuzen die dus in de praktijk van de Berlijnse wederopbouw feitelijk gemaakt zijn uit de oneindig vele mogelijkheden. De documentatie is zeer verzorgd en compleet en geeft een adequaat beeld van de stand van zaken.

In zijn nawoord spreekt samensteller Hans Stimmann zijn zorg uit dat het resultaat van de herbouw te oppervlakkig gericht zal zijn op het behagen van de consument op korte termijn. De willekeur zou hij willen kanaliseren door middel van de typologie; die zou voor eenheid in verscheidenheid moeten zorgen. Daartoe moet nu in Berlijn een nog niet bestaan type worden ontwikkeld waarin kantoorruimte en ruimte voor detailhandel is gecombineerd met woningen. Deze onderdelen zouden zoveel mogelijk ‘grondgebonden’ moeten zijn, of, zoals Stimmann het uitdrukt, gerelateerd aan de plattegrond. Daarbij moeten nieuwe oplossingen worden bedacht voor een goed gebruik van het dakvlak en van terrassen. Typisch Berlijns, dit gebouwtype? Nee, het weerspiegelt problemen van stedelijke dichtheid die ook in Nederland spelen. Daarom is Berlijn ook voor Nederland een relevant laboratorium.

H. Stimman: ‘Babylon, Berlin etc – das Vokabular der Europaischen Stadt’. Uitg. Birkhauser Verlag, Basel 1995; 17×22 cm, 256 blz, DM 39,80. ISBN 3.7643.5211.6

H. Stimman/A. Burg: ‘Downtown Berlin Mitte – building the metropolitan mix’. Uitg.: Birkhauser Verlag, Basel 1995; 24×33 cm, 223 blz. ISBN 3.7643.5063.6

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels