nieuws

Consument dupe van woningbouwkartel rond Den Haag

bouwbreed Premium

Haaglanden is het spannendste Vinexgebied. Rond Den Haag zijn plannen voor de bouw van meer dan 40.000 woningen op diverse locaties tegelijkertijd. Wie denkt dat de consument zal ke profiteren van dit ruime aanbod, komt bedrogen uit. Bestuurders en marktpartijen willen afspraken maken om de woningen gefaseerd op de markt te brengen. Zodat de prijs op peil blijft, dat wil zeggen: hoog. Haaglanden wordt de test of Vinex uitdraait op ordinaire kartelvorming, waarvan de consument de dupe wordt, of dat de omslag naar meer markt werkelijk gestalte krijgt.

Nog maar kort geleden heerste het idee dat de overheid zich terug zou ke trekken van de woningbouwmarkt. De grootste woningnood was voorbij. Net als in alle andere economische sectoren zouden voortaan vraag en aanbod de markt ke bepalen. Op Vinexlocaties zouden de marktpartijen (voor het eerst) het grootste deel van het werk moeten doen.

Maar oude reflexen en gewoonten laten zich niet zomaar overwinnen. Want wat zien we, nu de vrije markt steeds dichterbij komt? Gemeentelijke overheden worden zenuwachtig – komt de nieuwbouwstroom wel op tijd en maat op gang? De oude drang om te sturen en te regelen steekt weer de kop op.

Het mooiste voorbeeld daarvan is te vinden in de regio rond Den Haag. Diverse gemeenten in Haaglanden hebben omvangrijke bouwplannen. Zoveel, dat ze bang worden voor concurrentie – toch een basaal gegeven bij elke markt die ook maar een beetje vrij is. Ze willen duidelijke afspraken over temporisering, fasering of hoe je het creeren van kunstmatige schaarste ook wil noemen. De gemeenten denken baat te hebben bij kunstmatige schaarste omdat de uitbreidingswijken dan mooi gelijkmatig vollopen in vast omlijnde prijsklassen.

De grote aannemers/ontwikkelaars en financiers die gronden in bezit hebben zijn ook gebaat bij afspraken. Een strak geregisseerd, beperkt aanbod van woningen houdt de vraag hoog, dus ook de prijzen. Zo lopen ze geen risico met hun investeringen – wat voor een vrije marktpartij toch zo ongeveer een paradijselijke toestand is.

In Haaglanden vinden overheid en bedrijfsleven elkaar in hun gemeenschappelijke belang om de markt te regisseren. Zij hebben een ‘monitor’ in het leven geroepen om vraag en aanbod scherp in de gaten te houden.

Consument sluitpost

Wat is dit eigenlijk anders dan kartelvorming? Het zijn ordinaire afspraken tussen de grootste spelers op de markt die de prijzen kunstmatig hoog houden. Allicht hebben zij allen hun argumenten waar dat goed voor is (continuiteit, terugverdienen infrastructuur enz.). Het is goed voor alle partijen behalve de kopers. Die betalen meer dan nodig is op een markt die kunstmatig (zeer) krap wordt gehouden.

Hoe begrijpelijk het ook is dat de overheid niet ineens in een ‘free for all’ situatie terecht wil komen, het is achterlijk om als beleidsinstrument kunstmatig schaarste in stand te houden. Achterlijk, omdat het de oude situatie van woningnood continueert in plaats van vernieuwend in te spelen op de veranderende verhoudingen. Vanuit beleidsmatig oogpunt zijn de afspraken waar in Haaglanden aan gesleuteld wordt in strijd met het voornemen, in zowel het volkshuisvestingsbeleid als het ruimere economische beleid, om de werking van de markt meer tot gelding te laten komen.

In Haaglanden vindt de eerste test plaats hoe bang de overheid is voor een vrije markt: draait Vinex uit op ordinaire kartelvorming of krijgt de omslag naar meer markt werkelijk gestalte?

Slachtoffers van de koud-watervrees voor het spel van vraag en aanbod worden de huizenkopers. Die moeten exorbitante prijzen betalen. En mocht het na het volbouwen van de Vinexlocaties alsnog tot een vrijere markt komen – in ieder geval zal die markt 40.000 huisjes met tuintjes ruimer zijn – dan zitten die kopers waarschijnlijk met huizen die nooit meer hun kunstmatig opgeschroefde aankoopprijs zullen opbrengen.

De marktpartijen knijpen ‘m allicht voor een vrijere markt, want dan ke ze hun prijs en afzet niet meer sturen. Zonder kartelafspraken in Haaglanden zou er wel eens op bepaalde momenten en in bepaalde categorieen een overaanbod ke komen. En dan moeten de huizen in de ramsj.

Is dat erg? Klaarblijkelijk vindt zo’n beetje de hele westerse wereld het niet erg als het gaat om alle andere producten die voor de vrije markt worden geproduceerd. Want het idee is, dat concurrentie zorgt voor innovatie, flexibiliteit, gezonde prijs/kwaliteitsverhoudingen en al die andere zaken die voor consumenten goed zijn. Is dat niet de achtergrond van het verscherpte anti-kartel beleid vanuit Brussel, en sinds kort schoorvoetend ook vanuit Den Haag?

Wat meer vrije markt moet de overheid dwingen tot innovatie in het volkshuisvestingsbeleid in plaats van het achterlijke schaarstebeleid dat nu wordt geforceerd. En aanbieders moeten wellicht voor het eerst sinds de jaren dertig weer eens hun best doen om het kopers naar de zin te maken. Komt er eindelijk een eind aan de bouwbehangterreur – aan het tijdperk dat kopers het normaal moeten vinden dat ze eerst wekenlang van alles uit hun nieuwe huis moeten slopen en verbouwen om het op maat te krijgen.

Werk voor Wem-team

De nieuwe Wet economische mededinging die minister Wijers dit voorjaar naar de Kamer heeft gestuurd moet een eind maken aan de in Nederland ingesleten gewoontes van kartelvorming. Een ‘Wem-team’ gaat de uitvoering van die wet controleren. In zijn toelichting noemde Wijers de bouw als een sector waarin nog teveel wordt vertrouwd op gevestigde posities. “Continuiteit, traditie en concurrentiebeperkende samenwerking krijgen nogal eens voorrang boven individuele risico’s, ondernemerschap en durf”, aldus Wijers. Een cultuuromslag moet zorgen voor meer dynamiek en een lagere prijsvorming.

Het is kritiek die letterlijk van toepassing zou ke zijn op het Vinexbeleid in Haaglanden. Het nieuwe Wem-team moet dus spoorslags afreizen naar deze regio om de daar ingestelde “monitor” eens kritisch tegen het licht te houden. In plaats van een kunstmatig schaarstebeleid dat hem op kosten jaagt, heeft de consument recht op de voordelen die de steeds ruimere markt kan bieden.

Reageer op dit artikel