nieuws

Moskee in de polder

bouwbreed

“Als je de minaretten en de koepel wegdenkt, is het eigenlijk helemaal niet zo’n opmerkelijk gebouw. Zeg nou zelf: dan had het net zo goed het gemeentehuis van Almere ke zijn”, vindt architect Bedri Sevincsoy van het Utrechtse bureau Mabeg, terwijl hij naar de ingang van de Sultan Ahmet Moskee in Zaandam loopt. Pas dichtbij vallen de orientaalse motieven in de gevel op. Ook de gebogen ramen apelleren aan de verhalen uit de Sprookjes van 1001 nacht. En binnen is het net alsof je ineens in Istanboel of Mekka staat. “Deze moskee had net zo goed in Turkije gebouwd ke worden”, vertelt de architect in de hal van de gebedsruimte. “Wat dat betreft hebben we weinig consessies gedaan. De bouw is gebaseerd op de islamitische architectuur van 100 jaar geleden. Ja, met Nederlandse materiaal. Alleen de tegels in de wasruimten komen uit Turkije.”

De Sultan Ahmet Moskee is gebouwd in 1994 en was een van de eerste van ons land. Vandaag is het Zaanse islamitische gebedshuis nog altijd het grootste van West-Europa. De moskee ligt aan de rand van Zaanstad. Vanaf de A8 ke automobilisten het impossante gebouw, vernoemd naar een van de sultans uit het Osmaanse rijk, goed zien liggen. Opvallend: vlak erachter staat een serie langgrekte nieuwbouwflats. Nergens in ons land staan oosterse en westerse architectonisch misschien zo dichtbij elkaar.

Sevincsoy is tevreden met de locatie. Wijzend op de omgeving: “De moskee staat op een open plek tussen het groen met een leuke vijver in de buurt. Een praktische plek bovendien. Midden in een wijk waar veel moslims uit Suriname, Indonesie, Marokko en Turkije wonen. In Zaanstad bevindt zich een van de grootste islamitische gemeenschappen van ons land. Eerst zat hun moskee in een oude school. Die was veel te klein. Tegenwoordig komen moslims vanuit heel Nederland naar deze plek toe. De moskee biedt plaats aan zo’n 6000 gelovigen. Rondom is er voor hen genoeg parkeerruimte.” Een moskee is niet een plaats voor religieuze contemplatie alleen, maar heeft ook een sociaal-culturele functie. Daarvoor bestaat een aparte ruimte in de kelder, plus enkele ontmoetingshallen, een leslokaal en bibliotheek, die bij elkaar tweederde van het hele gebouw beslaan. Er vinden tal van festiviteiten plaats, vertelt Sevincsoy. Zoals besnijdenissen. “Tijdens de ramadan, wanneer het extreem druk is, betrekken ze ook de gebedsruimte in de sociaal-culturele sfeer. Dan biedt de moskee plek voor 3400 mensen. Ja, er is ook een afgeschutte plek waar vrouwen ke bidden. Voor het overgrote deel komen in de moskee mannen.”

De basis van een moskee is een rechthoek, vertelt Sevincsoy, omdat de eerste moskee werd gevorm door de rechthoekige binnenplaats van het huis van Mohammed. Het woord moskee is een verbastering van het Arabische masdjid, dat plaats van neerwerping betekent; de karakteristieke houding tijdens de salaat, het rituele gebed dat de moslim vijfmaal daags moet verrichten. Enkel op vrijdagmiddag is hij verplicht dat te doen in de moskee. Wanneer de tijd voor de salaat aanbreekt, weerklinkt vanuit de minaret de luide stem van de moeadhdhin. De adhaan, de gebedsoproep. Iemand die daarop de moskee bezoekt, gaat zich eerst ritueel reinigen. Hij wast zijn handen, voeten en gezicht in een bijruimte, vaak in de hal van de moskee.

Ongeschoeid betreedt hij daarna de met matten of kleden belegde gebedsruimte. Ook in Zaandam is die helemaal leeg, afgezien van zuilen en lampen. Beelden of afbeeldingen van levende wezens, zoals gewoon in kerken, zijn verboden. Wel op de binnenmuren: verschillende abstracte versieringen zoals geometrische motieven en arabesken, vooral in de directe nabijheid van de mihraab. Dat is een nis in het midden van een van de muren die de richting naar Mekka aangeeft. De Sultan Ahmet Moskee heeft verder een kansel, bestaande uit een houten trap in de vorm van een rechthoekige driehoek. Sevincsoy: “De gebedsruimte bevindt zich precies onder de koepel. Hoe groter de koepel en hoe meer minaretten, hoe groter de moskee.”

Het architectenbureau van Sevincsoy fungeert min of meer als de huisarchitect van de islamitische stichting Nederland. Onlangs verkreeg Jo Coenen in Den Haag de opdracht voor het ontwerpen van een islamitisch gebedshuis. En dat ging behoorlijk mis. Het budget werd gigantisch overschreden. Dat lag volgens Sevincsoy niet zozeer aan het gegeven dan Coenen geen islamiet is.

“Je moet gewoon heel goed luisteren naar wat de imman wil. Met hem moet je goed ke praten. Want lang niet alle religieuze verlangens zijn verenigbaar met het budget. Je kunt binnen niet oneindig zuilen neerzetten. Vergeet niet: het bouwen van een moskee is over het algemeen iets duurder dan een kerk. De Sultan Ahmet moskee kostte f. 6,5 miljoen.”

Bij zijn favoriete plek: “De entree van de moskee met die waterpartij en speciale tegeltjes is natuurlijk prachtig. Aan beide zijden heb je wasruimten. En kijk: de trappenhuizen naar de beide minaretten. Hier kun je ook exact de as van de moskee zien. Zeker, iedere keer als ik buiten kom, moet ik wel even acclamatiseren.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels