nieuws

De geheime formule als mythe van Coca-Cola

bouwbreed

Dat Coca-Cola ooit in gewone rechte flesjes heeft gezeten is bijna on-voorstelbaar. Bijna nie-mand weet beter dan dat de bruine drank in het klassieke flesje zit. Ook heeft er in de beginjaren echt coca in de cola gezeten. Het drankje dat niet meer weg te denken is in onze maatschappij bestaat toch pas een eeuw. In de Beurs van Berlage wordt de geschiedenis van honderd jaar Coca-Cola geschetst.

Het resultaat bestaat uit een bonte verzameling dienbladen, auto’s, thermometers en tapinstallaties. Ook is er een klok te zien uit 1920. De klok werd kado gedaan aan afnemers die 50 gallon (187 liter) of meer per jaar bestelden. Op de klok staan teksten als; ‘The ideal brain tonic’, ‘relieves exhaustion’, ‘delicious’ en ‘refreshing’.

Onder het motto ‘Within an arms length of desire’ werd Coca-Cola over de hele wereld verspreid.

In Nederland konden de bewoners voor het eerst in 1928 kennismaken met het drankje. Het oudste materiaal in Nederland dateert dan ook uit dat jaar, toen Coca-Cola voor het eerst als hoofdsponsor fungeerde van de Olympische Spelen. Het eerste kraampje stond op het terrein van het Amsterdamse Olympisch Stadion. In de eerste advertenties werd gewag gemaakt van ‘een tropische vruchtendrank met een opwekkende en verfrisschende werking’.

Daarna is Coca-Cola niet uit sport weggeweest. Afgezien van de door de Amerikanen geboycotte Spelen van Moskou was Coca-Cola er steeds prominent bij. In 1980 volgde Coca-Cola de boycot van de Amerikaanse president Jimmy Carter, hoewel in de toenmalige Sovjetunie een aantrekkelijk markt open lag.

Het recept is tot op zekere hoogte geheim. Coca-Cola was ziedend toen Mark Pendergast enige jaren geleden verklapte wat er in het beroemde bruine drankje zat. De geheime formule is onderdeel van de mythe van Coca-Cola.

In zijn niet-geautoriseerde geschiedenis Voor god, land en Coca-Cola meldde de archivaris Pendergast dat hij de receptuur had ontleend aan oude documenten van John Pemberton, de ambitieuze apotheker uit Atlanta. Die bracht in 1886 een alcoholvrije frisdrank op de markt die de komende maanden het onderwerp is van de expositie in de Beurs van Berlage. Met een medicinaal drankje had Pemberton al aardig succes gehad. Omdat er een alcoholverbod dreigde, ging hij over op frisdrank.

India

De ingedienten van Coca-Cola zijn cocabladeren, cafeine, vanille-extract, limoensap, citroenzuur, alcohol en verschillende natuurlijke smaakstoffen als sinaasappelsap, citroenolie, nootmuskaat, kaneel en koriander. Coca is overigens al sinds 1903 uit het brouwsel verdwenen.

Coca-Cola stelde de publikatie niet op prijs. Met het noemen van de bestanddelen was natuurlijk nog de smaak niet gemaakt. De schrijver moest in de hoek.

Die geheimzinningheid heeft het concern omzet gekost. Zestien jaar lang mocht de drank niet worden verkocht in India, toch een grote en dorstige markt. De toenmalige regering eiste dat Coca-Cola het recept bekend zou maken. Indertijd werd daar als variant Thumps-up op de markt gebracht ook in rood-wit, maar de smaak leek in de verste verte niet op die van cola, kan de schrijver uit eigen ervaring beamen.

De Amerikaanse onderneming nam zijn verlies en besloot meer waarde aan de geheimhouding van de formule te hechten. Sinds juni 1993 neemt de regering een soepeler houding aan en de drank lest sindsdien weer de dorst van honderden miljoenen.

Een keer toch heeft Coca-Cola het geheime recept aan vreemden toevertrouwd. In 1992 meldde het Israelische dagblad Ma’ariv dat rabbijn Moshe Landau een begeerde brief uit Atlanta met uiterst vertrouwelijke informatie had ontvangen. Zo kon de joodse geestelijke bepalen of de frisdrank kosjer was. Het hoofdkantoor voelde zich daartoe gedwongen nadat concurrent Pepsi had aangekondigd met een kosjere Cola op de markt te komen.

Rechte flesjes

Al een eeuw lang wordt ook veel aandacht besteed aan de presentatie van het produkt. In 1886 werden de eerste flesjes gebotteld. Een bottelmachine uit dat jaar is op de tentoonstelling te zien. In die tijd werd nog gewoon gebruik gemaakt van rechte flesjes. Pas in 1913 werd de opdracht gegeven een bijzonder ontwerp te maken voor het flesje en in 1915 werd het tot nu toe karaktarestieke exemplaar op de markt gebracht. In 1960 kwam er concurrentie voor het flesje in de vorm van het blikje en de laatste tijd betekent de plastic fles ook een bedreiging van het klassieke model.

Zoetere smaak

In de afgelopen eeuw heeft het concern zich een keer gewaagd aan de wijziging van de smaakformule. In 1985 werd een zoetere cola op de markt gebracht die beter zou passen bij deze tijd. Het marktaandeel zakte in en er kwamen stapels klachten binnen. Razendsnel is toen weer de oude formule van stal gehaald en die staat sindsdien als Coca-Cola classic in de schappen.

De groei van het concern is stormachtig verlopen. In 1923 werden 6 miljoen glazen cola verkocht. Dat getal was dertig jaar later geklommen tot 50 miljoen glazen per jaar. In het jaar 1994 werden 773 miljoen glazen per dag leeggedronken, maar dat getal is inclusief de andere frisdranken van het concern zoals Fanta en Sprite.

In honderd jaar heeft Coca-Cola de wereld veroverd en een plaats ingenomen die niet meer weg te denken is.

‘Have a nice day!’ is tot en met 28 januari in de Beurs van Berlage te Amsterdam te zien. De toegangsprijs bedraagt f. 10.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bracht Coca-Cola troost aan de Amerikaanse soldaten aan het front. Rijdende bottelinstallaties volgden de troepen over de hele wereld.

Nederlandse Coco-cola poster uit 1949.

De tentoonstelling is tot en met volgende week zondag in de Beurs van Berlage is te zien. Bovenstaand het affiche voor de expositie.

Foto’s: Stichting Beurs van Berlage

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels