nieuws

“Mensen zoeken anonieme van centrale stad”

bouwbreed Premium

“Er is een trek naar de steden gaande. Ondanks alle bevolkingsprogramma’s en de ontwikkelingspoen voor het platteland kun je die uittocht niet voorkomen. Het gebeurt niet alleen in de derde maar ook in de westerse wereld. Die trend blijft voorlopig bestaan. Dat komt omdat de steden een conglomeraat van kansen bieden en ook een zekere anonimiteit waarborgen. Velen slagen erin die kansen te benutten.”

“En bijvoorbeeld in Tilburg zie je eveneens dat niet iedereen dat lukt. Ook in dorpen en kleinere steden raken mensen zonder werk en die zoeken over het algemeen toch de anonimiteit van de centrale stad.”

“Problemen omtrent de huisvesting bestaan niet uitsluitend in de ontwikkelingslanden,” legt voorzitter mr. G. Brokx van Habitat Forum uit. “Tweeenhalf jaar geleden was ik in Moskou. Daar staan flats van 12, 16 hoog uit betonplaten die koud tegen elkaar zijn geplaatst waar je je hand tussen de naden kunt steken. Dezelfde bouwkundige mankementen zie je in de rest van het voormalige Oostblok. Het is niet voor niks dat de Duitse regering met een groot financieringstekort kampt want het behoud van de elementenflats in de vroegere DDR heeft aardig wat gekost. In Moskou moet dat allemaal nog gebeuren en dat kan niet te lang meer wachten omdat die flats anders binnen nu en zeg tien, twintig jaar instorten. Het gaat dan om forse aantallen want Moskou telt om en nabij negen miljoen inwoners van wie een groot deel in dergelijke flats woont. Mede voor die problemen moet de Habitatconferentie in Istanboel in elk geval de aanzet tot een oplossing geven.”

Verbetering

“Habitat moet er voor zorgen dat mensen meer krijgen dan alleen een dak boven hun hoofd maar ook water en riolering”, zegt Brokx. “Ze moeten ook het vuilnis kwijt ke en gebruik ke maken van openbaar vervoer, een opleiding krijgen en werk. Dat is een verbetering vergeleken met twintig jaar geleden toen Habitat alleen over huisvesting ging. Daarmee ontstaat ook een wereldwijde opgave want nu gaat het bijvoorbeeld ook om veiligheid, iets wat getuige de vele discussies ook hier voor verbetering vatbaar is.”

“En in dat opzicht kan het westen wellicht iets leren van de steden in de ontwikkelingslanden. Te denken valt aan de informele economie. Hier verstikken wet en regel voor bijvoorbeeld de sluitingstijden van winkels en de voorwaarden waaraan beginnende ondernemers moeten voldoen, niet zelden opkomende initiatieven. We ke elders zien hoe een andere aanpak werkt.”

“Buurtbeheer en bewonersparticipatie zijn een voorwaarde voor het succes van projecten”, meent Brokx. “In het verlengde daarvan ontstaat ook democratisering. Onderdak en voldoende eten vormen de meest essentiele zaken van het leven. Om daar greep op te krijgen zullen mensen zichzelf organiseren. Het maakt niet zoveel uit of iemand in Manilla tegen een vuilnisbelt woont of in Sao Paulo in een sloopbuurt of in Nairobi in een wijk waar de flats rug aan rug staan. Overal zie je dat mensen zich willen verenigen en sterke leiders naar voren schuiven.”

“Het westen kan die ontwikkeling steunen en aangeven hoe mensen daar het meeste profijt uit ke halen. Met het bevorderen van het zelfbewustzijn zijn minimale bedragen gemoeid. Op die manier help je ook een goed lokaal bestuur op te bouwen wat weer een voorwaarde is voor de uitvoering van de resoluties die tijdens Habitat worden gemaakt. Regeringen ke voorwaarden scheppen door landen toegankelijk te maken, financieringen te regelen, erfrecht en gebruiksrecht vast te stellen. De plaatselijke autoriteiten moeten de ruimte ordenen, nutsvoorzieningen aanleggen.”

Overheden

“Aan deze Habitat-conferentie doen nu ook plaatselijke overheden mee en dat maakt de kans groter dat er in de komende tijd ook iets zal gebeuren”, vindt Brokx.

“Dat lukt niet zonder de inzet van particuliere investeerders. Willen die iets terug zien van hun uitgaven dan zullen ze iets moeten doen aan de veiligheid in een stad. Als in Sao Paulo of Rio de Janeiro grote internationale pensioenfondsen poen realiseren dan lopen de mensen die daarin werken buiten het risico dat ze worden overvallen door een kind van 13, 14 jaar. Die dat doet omdat anders de rest van de familie niet te eten heeft.”

“Het voorbeeld is misschien wat overtrokken maar het geeft wel aan waar de verantwoordelijkheden liggen. Overheid en politie ke niet voor alles zorgen. Wijk en buurt moeten meehelpen een stad leefbaar te houden.”

“In bijvoorbeeld de Verenigde Staten zie je op niet onaanzienlijke schaal initiatieven van ondernemingen ontstaan. Niet altijd in een vorm die ons aanspreekt en niet altijd vrij van nevenbedoelingen. Maar dat laatste speelt niet zo’n grote rol zolang het desbetreffende bedrijf maar zijn verantwoordelijkheid draagt. Zolang alles goed is gereglementeerd is daar niets mis mee want nogmaals: de staat kan niet alles.”

Kansen

“Dat hoeft ook niet want zodra mensen de kans krijgen zullen ze in elk geval proberen hun omstandigheden te verbeteren”, weet Brokx. “Je staat ervan versteld hoe mensen er in slagen om zelfs van het schamelste inkomen nog iets te sparen. Je moet mensen niet iets voor niks geven maar ze desnoods een symbolisch bedrag in rekening brengen voor zeg de watervoorziening. Dan zie je dat mensen gedreven worden om zelf een inkomen te verwerven. Ergens schepen met geld naar toe varen en zonder meer uitladen helpt niet. Op die manier kweek je geen verantwoording, geen streven naar medezeggenschap.”

“Op die manier is hier ook de stadsvernieuwing van de grond gekomen. Door die gezamenlijke wil om tot iets beters te komen heeft het rijk daarvoor wet en regel gemaakt. Ook in het westen ke de kerk, het gezin, de school, de woningbouwvereniging met vertegenwoordigers van buurt- en wijkorganisaties een samenleving duurzaam maken. In Tilburg laten we zulke verenigingen via hoorzittingen en gesprekken mede het beleid bepalen en op de uitvoering ervan toezien. Daarmee bouw je een draagvlak voor het democratische proces op. En zodoende schep je ook kansen voor een informele economie en voor kleinschalig werk.”

Belangen

“Ik geloof niet dat dit alles tot mislukken is gedoemd”, stelt Brokx, “omdat de mensen in de ontwikkelingslanden het zich volgens sommigen niet ke veroorloven rekening te houden met een ander. De praktijk bewijst dat mensen over het geheel genomen weldegelijk met anderen willen delen. Vorig jaar in Nairobi bezocht ik een sloppenwijk die tussen twee flatgebouwen lag in een brandgang van twee meter breed en zo’n 100 meter lang. Daar woonden moeders, kinderen nog, vaak ook ongeneeslijk ziek. Die probeerden er met het weinige dat ze hadden voor zichzelf en voor anderen nog het beste van te maken.”

“Natuurlijk zie je daar ook machtsconflicten waarop een passende controle nodig is. Alleen in extreme situaties waarin mensen voor leven of dood moeten kiezen zullen mensen uitsluitend hun eigen belangen voor ogen houden. Maar ik heb nog nooit gezien dat bijvoorbeeld een moeder niet voor haar kind opkwam. Als je dan mensen het besef geeft dat wellicht niet zij maar mogelijk wel hun kinderen een betere toekomst wacht dan doen ze het hunne om dat inderdaad te bereiken.”

Niet te betalen

“Onlangs nog hielden in New York de G77-landen, ontwikkelingslanden en landen die dat niet helemaal meer zijn, het westen voor hun opbouw te blijven financieren omdat het westen daar in het verleden rijk is geworden”, zegt Brokx. “Ik begrijp de redenering die er achter zit maar het is natuurlijk niet te betalen. Uiteindelijk praat je dan over uitgaven van honderden miljarden guldens. En hoe je het ook draait: er gebeurt inmiddels veel. Er moet een duidelijk onderscheid zijn in maatregelen die de overheid treft en taken die particulieren verzorgen. Hetzelfde is hier gebeurd en dan zie je ook dat het allemaal kwesties van de lange termijn zijn. En die beginnen met het vermogen mensen duidelijk te maken dat zij zelf verbeteringen tot stand ke brengen. Het lijkt zo minuscuul, een poje in Sjanghai, in Johannesburg. Het zorgt er wel voor dat mensen zich voor verbeteringen inzetten en de overheid durven aanspreken op al dan niet vermeende tekortkomingen. En het is verre van ondenkbaar dat dit enthousiasme naar elders overslaat.”

Reageer op dit artikel