nieuws

Produktie Randwijk volgende jaar naar tien miljoen stenen Ambachtelijke steenfabriek nieuw leven ingeblazen

bouwbreed Premium

Het is net een decor voor een wat ouderwetse film, die Steenbakkerij Randwijk in de uiterwaarden van de Rijn bij Heteren. De opstallen getuigen er vrijmoedig van dat ze niet uit de negentiger jaren stammen, hopen kolen bewijzen dat hier gas of olie taboe zijn en de pers heeft niets van het haastige tempo dat deze tijd zo kenmerkt. Alleen uit moderne personenwagens op het parkeerterrein blijkt dat we in het jaar 1996 leven.

Wie echter het kantoor van de steenbakkerij binnengaat bemerkt al spoedig dat hij te maken heeft met een hedendaags bedrijf, waar de computer niet wordt geschuwd en men op het gebied van modern management van wanten weet. In dat kantoor heeft onder anderen zijn plaats ing. D.C. Zilverschoon, die zich behalve algemeen directeur ook eigenaar van de steenbakkerij mag noemen. Hij heeft enkele jaren geleden de moed gehad de op de rand van de afgrond balancerende steenbakkerij uit het dal te halen omdat hij vermoedde dat er vraag zou zijn naar ambachtelijk geproduceerde bakstenen. Dit jaar hopen hij en zijn 22 medewerkers negen miljoen stenen te produceren; volgend jaar zal als alles meezit de met kolen gestookte zig-zag oven zijn maximum capaciteit van tien miljoen hebben bereikt. Zilverschoon vertelt dat hij vroeger werkzaam was in de tuin- en landschapsarchitectuur, maar in 1983 voor zichzelf ging beginnen met een toeleveringsbedrijf van keramische klei. “Er moest zand worden gewonnen, maar eerst moest daartoe een laagje klei worden weggehaald. Ik zag een gat in de markt want er was maar een maatschappij die dat deed, namelijk de Grontmij. Het ging zo goed dat een Belgisch bedrijf mijn zaak overnam. Ik bleef wel directeur maar dat heb ik maar een paar jaar volgehouden.”

Noeste vlijt

Toen kwam Zilverschoon in contact met de eigenaar van de uit 1839 daterende Steenfabriek Randwijk. “De meest ambachtelijke bakkerij van Nederland. De eigenaar exploiteerde die als een soort hobby, dat kon hij zich permitteren. De fabriek draaide maar zo af en toe. De produktierechten verkopen wilde hij niet maar toen ik hem voorstelde dat ik de fabriek wilde laten draaien ging hij daarop in en kon ik de bakkerij overnemen.” Zilverschoon kon zich niet veroorloven er een hobby van te maken: er moest worden verdiend. Er moest zeker in de begintijd heel hard worden gewerkt, maar die noeste vlijt resulteerde in een produktie van 4.500.000 stenen in 1993. Inmiddels worden dit jaar negen miljoen stenen gemaakt en volgend jaar hoopt Zilverschoon de volledige capaciteit van tien miljoen ‘ambachtelijk ‘ gemaakte stenen te gebruiken.

Kolen gestookt

Adjunct-directeur tevens hoofd verkoop M. van den Berg wil ons graag laten zien waar dat ambachtelijke uit bestaat. De in de omgeving gewonnen klei (“Er is nog zeker voor honderd jaar voldoende”) wordt in depots op het terrein gestort. Per treintje met lorries wordt de grondstof naar een beschikker getransporteerd. Vandaar komt de klei in een haspel die de structuur verfijnt. Via een opvoerband komt de klei in een menger, waar die op een juiste plasticiteit wordt gebracht. Vervolgens gaat de klei naar de pers, waar dankzij een bepaalde afstelling de traditionele handvormsteen wordt gevormd. Het drogen gebeurt in een veertig meter lange tunnel, waarna de stenen automatisch worden ‘opgesneden’, dat wil zeggen overeind worden gezet. Met de hand worden ze volgens een bepaald patroon gestapeld zodat ze geschikt zijn om in een met kolen gestookte over te worden gebakken. De verschillen in temperatuur die in de oven heersen (anders dan in gas- of oliegestookte ovens) geven de vele nuances in kleuren van de stenen. Het bedienen van de oven vereist van de stoker een flinke mate van vakmanschap. Al naar gelang de wensen van de opdrachtgever wordt de oven harder of zachter gestookt om tot bepaalde nuanceringen te komen. De stenen worden als ze eenmaal uit de oven zijn met de hand gesorteerd: uit de stapels stenen op het fabrieksterrein blijkt dat er zeer veel verschillende stenen ke worden geleverd.

Vrije sector

“Het spreekt vanzelf dat onze stenen niet voor ieder bouwwerk wordt gevraagd. Onze afnemers bevinden zich vooral in de vrije sector, waar de stenen voor de muren maar ook voor zaken als open haarden en dergelijke in bungalows en villa’s worden gebruikt. We leveren via de bouwmaterialenhandel, maar we hebben gemerkt dat niet iedereen op de hoogte is van het feit dat de oude handvormsteen nog bestaat. concurrentie hebben we niet zoveel – er is nog een ambachtelijke bakkerij – vandaar dat wat we maken ook wordt verkocht. Dat de stenen niet tot de goedkoopste behoren geven Zilverschoon en Van den Berg onmiddellijk toe, al vinden ze een meerprijs van f. 1000 tot f. 5000 per woning eigenlijk wel meevallen. “Goedkoper ke we echt niet, omdat er meer mensen in onze bakkerij werken dan in een modern bedrijf. Het ambachtelijk bakken is nu eenmaal arbeidsintensief.” Fronst de milieubeweging niet verontwaardigd de wenkbrauwen als ze een bezoek brengt aan de steenbakkerij? Zilverschoon: “We zijn er trots op dat ons noch door de overheid noch door de milieugroepen een halt is toegeroepen. We hebben uit eigen initiatief maatregelen genomen om de arbeidsomstandigheden zo goed mogelijk te laten zijn. Dit blijkt uit de verleende milieuvergunning in 1995 die in de plaats kwam van de hinderwetvergunning uit 1904. Dat er veel ten goede is veranderd blijkt ook uit het zeer lage ziekteverzuim.”

De steenbakkerij Randwijk is te bezichtigen na afspraak. Ook de VVV heeft excursies naar de bakkerij in haar programma opgenomen. Het adres van Randwijk: Renkumse veerweg 3, Heteren.

Reageer op dit artikel