nieuws

Beton Atlas over gebruik en geschiedenis van beton

bouwbreed

Beton is als bouwmateriaal niet meer weg te denken. De Romeinen kenden al ‘opus caementitium’, een bouwwijze die veel lijkt op de huidige betonbouw. Voor die tijd werd al met hydraulische kalk gestuct, getegeld en zelfs gefundeerd. Toch is de ontwikkeling van het hedendaagse beton pas in de 19e eeuw begonnen. Het staat allemaal in de derde, geheel herziene uitgave van de Beton Atlas.

Het raadsel, waarom beton als bouwmateriaal eeuwenlang is vergeten, wordt echter niet opgelost. Het blijft vreemd, dat de eerste stappen op weg naar het moderne beton pas in de 19e eeuw gezet zijn, en niet tijdens de Renaissance. Waarom is men in de 16e en 17e eeuw niet aan de slag gegaan met ‘opus caementitium’, bijvoorbeeld zoals in de eerste eeuw voor Christus beschreven in ‘De architectura libri decem’ van Vitruvius? Waren de uitvoerders van toen niet geinteresseerd in de bouwwijze van de Romeinen, ondanks de belangstelling voor de cultuur van de oudheid? De Beton Atlas geeft er geen antwoord op.

Het heeft enkele eeuwen geduurd voordat het beton opnieuw was uitgevonden, maar na de ontdekking van het Portlandcement in 1824 door J. Aspdin was de ontwikkeling niet meer tegen te houden. Beton is wereldwijd een van de belangrijkste bouwmaterialen geworden.

Het eerste deel van de 280 pagina’s dikke Beton Atlas behandelt de ontwikkeling en toepassing van gewapend beton in de 19e en 20e eeuw. Dat gebeurt aan de hand van beroemde betonconstructies, zoals bedrijfshallen van rond de eeuwwisseling, de Einsteinturm te Potsdam, het Goetheanum te Dornach, werken van Mies van der Rohe en Le Corbusier, en tenslotte voorbeelden uit de huidige tijd. De verzameling laat de indruk achter, dat met beton eigenlijk alles kan. Het eerste deel wordt afgesloten met een paginagrote foto van de kansel in de kerk te Ronchamp van Le Corbusier. Uit de bonte verzameling van constructies en vormen blijkt dat met beton ‘alles kan’. Het wordt niet duidelijk wat de essentie is van het materiaal, of het moet zijn dat het zich als een kameleon aanpast aan de wensen van de architect en constructeur.

Bio-ecologie

Het tweede deel van de Beton Atlas gaat over de samenstelling, wapening en afwerking van beton. Tot zover zijn alle bijdragen geschreven door F. Kind-Barkauskas, werkzaam bij het Bundesverband der Deutschen Zementindustrie e.V. te Keulen. De bouwfysische eigenschappen van beton worden vervolgens behandeld door dr. J. Brandt, eveneens van het Bundesverband. Daarbij komen ook de radioactiviteit en de invloed van electrische en magnetische velden aan de orde. De radioactiviteit is vooral van de toeslagstof afkomstig en is voor de in Duitsland toegepaste materialen zeer gering. Volgens een tabel dragen de meeste andere materialen meer bij aan de straling in gebouwen. Over de electrische velden wordt gezegd, dat gewapend beton weliswaar afschermt, maar dat de menselijke huid dezelfde functie heeft. Volgens de Beton Atlas heeft beton dan ook geen bio-ecologisch nadelige effecten.

Het derde deel van de Beton Atlas betreft de constructieve mogelijkheden van gewapend beton. Het is geschreven door prof.dr. S. Polonyi en dipl.-ing. C. Austermann van de faculteit Bouwkunde van de Universiteit van Dortmund in Duitsland. Zij maken geen primair onderscheid in prefab en stortbeton, maar in soorten draagconstructies. Hun benadering is niet uitvoeringstechnisch, maar architectonisch-constructief. De aspecten van de uitvoering komen daarbij op de tweede plaats. Het deel eindigt met een korte behandeling van betonnen funderingen en het bouwen onder grondwaterniveau.

In het vierde deel staan een aantal details. Ook die zijn gerangschikt volgens het constructiedeel. Voor elk probleem worden twee oplossingen besproken, een in prefab en een in stortbeton. Ook hier ‘kan alles’, er wordt geen voorkeur aan bepaalde toepassingen en uitvoeringen gegeven.

Voorbeelden

De rest van de Beton Atlas is gevuld met voorbeelden van betonnen gebouwen, uitgezocht door dr.-ing. B. Kauhsen van de faculteit Bouwkunde van de Rheinisch-Westfalische Technische Hochschule te Aken in Duitsland. Van 32 recente bouwwerken zijn foto’s, plattegronden en een korte beschrijving opgenomen. Veel voorbeelden zijn uit het Duitse taalgebied afkomstig, maar er zijn er ook bij uit andere landen. Uit Nederland is een basisschool uit 1986 te Amsterdam van H. Hertzberger opgenomen, waarschijnlijk meer vanwege de naam van de architect dan omdat er geen beter voorbeeld van betonbouw in Nederland te vinden zou zijn. Ook uit deze reeks voorbeelden blijkt dat beton allerlei gezichten aan kan nemen. Er is werkelijk van alles mogelijk, maar het roept wel de vraag op wat het ‘eigen gezicht’ van beton is. Voor architecten die een ‘eerlijk’ materiaalgebruik voorstaan blijft het een uitdaging om op zoek te gaan naar het eigen karakter van beton.

‘Beton Atlas, Entwerfen mit Stahlbeton im Hochbau’ (ISBN 3 7640 0340 5) is een uitgave van Beton-Verlag te Dussel-

dorf in Duitsland. De prijs van het boek is DM 198.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels