nieuws

Nieuwe verwerkingsmethode is vooral een kwestie van smaak Meningen over gelijmde baksteen blijven verdeeld

bouwbreed

De verwerkingsmethode van de toekomst. Het ziet eruit alsof er nog moet worden gevoegd. Geen gezicht, die open stootvoegen. Nieuwe mogelijkheden, vooral in esthetisch opzicht. Veel te duur, zeker voor de woningbouw. Een prima mogelijkheid om de afzet van bakstenen op peil te houden.

De reacties op het verlijmen van baksteen lopen uiteen van zeer negatief tot uiterst positief. Het Koninklijk Verbond van Nederlandse Baksteenfabrikanten (KNB) nodigde ruim honderd mensen, vooral architecten en metselaars, uit om een kijkje te komen nemen bij de renovatie van het Koning Boudewijnstadion in Brussel. Dit voormalige Heizelstadion krijgt een buitenafwerking van oranjerode baksteen die niet is gemetseld maar gelijmd. De muur van 150 meter lang en 23 meter hoog bevat zo’n 300.000 stenen en is daarmee het grootste lijmpo waarbij het KNB is betrokken.

Om nieuwe afzetmogelijkheden te creeren voor de produkten van de leden, begon het KNB zo’n vijf jaar geleden extra aandacht te schenken aan de nieuwe verwerkingsmethode voor baksteen in het kader van het BRIK-po (Baksteen Research Innovatie Kennisoverdracht). Tot nu toe zijn in Nederland een stuk of tien poen gerealiseerd, maar de schaalgrootte van het Brusselse stadion is hier nog nooit bereikt.

Inspiratie

Het initiatief voor de gelijmde gevel kwam van architect Bob van Reeth van de Architectenwerkgroep Antwerpen. Hij deed zijn inspiratie op in Madrid, waar hij “helemaal verliefd” werd op de gevel van het Centraal Station. Na enig geharrewar met de verantwoordelijke wethouder, die het uiteindelijke resultaat simpelweg niet mooi vond, kreeg hij zijn zin en keurde de Brusselse gemeenteraad zijn plan goed.

Omdat de gevel op het zuiden ligt, koos Van Reeth voor een zonnige, oranjerode ruwe handvormsteen van Nelissen uit Kesselt-Lanaken. Daardoor heeft hij meteen bewezen dat het lijmen van baksteen niet voorbehouden is aan zeer maatvaste stenen, zoals die tot nu toe vooral in Nederland zijn gebruikt en waardoor de Nederlandse voorbeelden ook veel meer een high tech uiterlijk hebben dan het Brusselse po. Lijmen blijkt een verwerkingstechniek die bij alle soorten baksteen kan worden toegepast. Alleen de dikte van de voeg moet worden aangepast aan de maatvastheid van de steen. In de gevel van het Koning Boudewijnstadion is een voeg van 5 mm toegepast, terwijl bij zeer maatvaste stenen met 3 a 4 mm kan worden volstaan.

In zijn ontwerp ging de architect er overigens van uit dat de gevel geprefabriceerd zou worden, wat met gelijmde baksteen heel goed mogelijk is. Vanwege de kosten en het toch nog experimentele karakter van het po is echter toch besloten de stenen ter plekke de lijmen. De metselaars van Clemens Bouwbedrijf uit Baarle Hertog zijn daarvoor verantwoordelijk.

Vergelijking

Bij een vergelijking tussen gelijmd en traditioneel metselwerk komt het eerste er op de meeste punten beter af, vooral omdat de kwaliteit van gelijmde baksteen vele malen beter dan van traditioneel metselwerk.

Doordat de metselspecie is vervangen door een ongeveer tien maal sterkere cementlijm, overtreft de sterkte van de gelijmde voeg die van de steen. De hechting tussen steen en lijm is drie tot vier maal zo sterk als die tussen steen en specie. Dat betekent dat een gelijmde muur niet alleen druk- maar ook trekkrachten kan opnemen. Daardoor zijn er diverse toepassingsmogelijkheden die traditioneel metselwerk niet heeft. Bij kleine raamopeningen zijn geen lateien nodig, er ke doorlopende verticale voegen in bijvoorbeeld tegelverband worden toegepast en gevelelementen van baksteen ke worden geprefabriceerd. Bovendien ontbreekt in gelijmd metselwerk de zwakste schakel die bij traditioneel metselwerk het eerst aan vernieuwing toe is: het voegwerk.

Ook esthetisch biedt gelijmde metselwerk voordelen. Bij traditioneel metselwerk wordt de kleur namelijk sterk beinvloed door de kleur van het voegwerk. De visuele veroudering wordt ook vooral bepaald door de kleurveranderingen van de voegen. Bij gelijmd metselwerk is de voeg nauwelijks zichtbaar en wordt de kleur van de gevel ook na vele jaren hoofdzakelijk bepaald door de kleur van de baksteen.

Ook de vochthuishouding in gelijmd metselwerk verschilt van die in traditioneel metselwerk. De gelijmde voeg is waterafstotend. Regenwater dringt niet gemakkelijk door de lijm heen, waardoor het vocht van iedere steen afzonderlijk moet verdampen. Waarschijnlijk daardoor ontstaat in gelijmd metselwerk vrijwel geen uitslag. Of dat werkelijk zo is, is op het ogenblik onderwerp van studie van een promovendus van de TU Eindhoven.

Natuurlijk zijn er ook nadelen aan gelijmd metselwerk. Die betreffen vooral de prijs. In de eerste plaats zijn er meer bakstenen nodig. Waar een traditionele muur 75 stenen per vierkante meter bevat, zijn er in gelijmd metselwerk 95 nodig. Ook is de lijm duurder dan gewone metselspecie. Bovendien is de metselaar door vormafwijkingen van de stenen gedwongen kritischer te werken en kost het hem tijd om aan het einde van de dag de lijmmachine schoon te maken.

Clemens schat dat de meerkosten zo’n 25 a 30 procent bedragen. Maar daar staat tegenover dat gelijmd metselwerk niet hoeft te worden afgevoegd.

Ook het werken met de lijmmachine kan nog als een nadeel worden beschouwd. Deze door Elbo ontwikkelde machine is namelijk nog niet geheel storingsvrij, maar het bedrijf verwacht dat de kinderziekten verleden tijd zijn als het Brusselse po in augustus is voltooid.

Mooi

Maar alle rationele argumenten voor of tegen gelijmd metselwerk lijken er voorlopig weinig toe te doen. Ze vallen namelijk in het niet bij het antwoord op de vraag ‘vinden opdrachtgever en architect een gelijmde gevel mooi?’

Ook het KNB heeft dat geconstateerd, want bij alle poen die tot nu toe in Nederland zijn gerealiseerd gaven niet de technische maar de esthetische kwaliteiten de doorslag om te kiezen voor gelijmd metselwerk.

Ir. J.C.A. de Kroon van TNO Bouw verwacht dat de echte doorbraak van gelijmd metselwerk pas over een jaar of vijf komt, omdat volgens hem zal blijken dat de gevels er dan nog steeds uitzien alsof ze gisteren zijn gemetseld en de nogal conservatieve bouwwereld ook overtuigd raakt van de technische kwaliteiten.

Daarop wachten is echter niet nodig, want lijmleverancier Ankerplast en de Nederlandse Metselaars Patroons Bond (NMPB) willen alle lijmpoen in Nederland leveren onder verzekerde garantie.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels