nieuws

‘Begroeiing bedreigt oude vestingwerken’

bouwbreed

In een cirkel rond Amsterdam werd tussen 1880 en 1914 een enorm vestingwerk aangelegd. Deze ‘Stelling van Amsterdam’ werd na de Tweede Wereldoorlog niet meer gebruikt voor militaire doeleinden. Enkele gebouwen kregen een nieuwe functie maar het grootste deel van de forten, geschutskoepels en schuilkelders ontsnapte aan de aandacht en bleef liggen. De verpauperde vesting moet worden opgeknapt en een nieuwe functie krijgen.

Zo op het eerste gezicht lijken ze zonder enige samenhang verspreid te liggen in een cirkel van 135 kilometer rond Amsterdam. Maar in werkelijkheid vormen de forten, kazematten en genieloodsen van de Stelling van Amsterdam een geheel. De meeste van de gemetselde of betonnen fortificaties zijn gehavend, maar intact.

Slechts Fort Uitermeer is tot ruine vervallen. Niet omdat het metselwerk van inferieure kwaliteit is, zegt R. Witsel van de stichting Monumentenwacht Noord-Holland. “Pogingen om het gebouw op te blazen hebben het onherstelbaar beschadigd.” Van de 42 andere forten worden er verschillende nog gebruikt. Sommige als opslagplaats, andere als onderkomen van zeeverkenners, als wijnkelder en soms zelfs als kantoorruimte. De vestingwerken zijn met elkaar verbonden door onder meer dammen, dijken en sluizen.

Onlangs verscheen het Bouwkundig onderzoek ‘Forten Stelling van Amsterdam’. Het werd uitgevoerd door Ingenieursbureau Buildscan BV te Son en Breugel. Het onderzoek is nog niet afgerond. Het ingenieursbureau onderzocht de forten Veldhuis en Purmerend. De resultaten van het onderzoek zijn daarom een ‘tussenbalans’.

Regenwater

In de Stelling van Amsterdam zijn twee soorten forten te onderscheiden, gemetselde en betonnen. Volgens de Monumentenwacht ke beide worden gerestaureerd omdat de gebouwen zijn opgetrokken uit materiaal van zeer goede kwaliteit.

“Er werd gebruik gemaakt van hoogwaardig ongewapend beton”, zegt R. Witsel. “De reden dat men geen gewapend beton gebruikte, is dat toentertijd niet precies bekend was wat er zou gebeuren bij een explosie. De vrees bestond dat dit bijvoorbeeld tot elektrische ontladingen zou leiden.”

Niet bekend

Natuurbescherming

De bomen en planten die inmiddels op en rond de vestingwerken groeien zijn een bedreiging voor de bouwsels, aldus Witsel. Vroeger waren deze er niet omdat bij een eventuele aanval het zicht van de soldaten zou worden belemmerd. Toen de Stelling van Amsterdam niet meer werd gebruikt, raakte zij overwoekerd. De vesting ging in feite op in het landschap. Weliswaar is dat een fraai gezicht, maar het komt de kwaliteit van de gebouwen niet ten goede. Het op grote schaal kappen van bomen is niet mogelijk, zegt Witsel. “Daar is de natuurbescherming op tegen.”

Wel moeten er maatregelen worden genomen om het verdere verval van de verdedigingswerken tegen te houden. “Op een zo kort mogelijke termijn moeten noodreparaties worden uitgevoerd aan de dakbedekkingen en de hemelwaterafvoeren om de lekkages te stoppen en verdere aantasting van het beton te voorkomen,” aldus het tussenrapport.

Beheer

De Stelling van Amsterdam is tot beschermd monument verklaard. Desondanks maakt de stichting Monumentenwacht zich zorgen over het behoud van de eenheid van het gebouw. Als de nieuwe provinciale indeling een feit is liggen de vestingwerken verspreid over drie provincies. Daarom wil de stichting dat er een organisatie wordt opgericht die het beheer van de Stelling op zich neemt. Welke functie de vestingwerken moeten krijgen is nog niet precies bekend. De gedachten gaan uit naar een recreatieve functie voor een groot deel van het vestingwerk.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels