nieuws

Gesloopt heiligdom herrijst in Helmond

bouwbreed

Op initiatief van een groep bewoners van Helmond wordt de Gedachteniskapel van St. Josef herbouwd. Het heiligdom dateert van na de Tweede Wereldoorlog, maar raakte in de jaren zeventig in verval. In 1982 werd het gebouwtje afgebroken. De nieuwe kapel wordt een monument voor de Helmondenaren die tijdens de bezetting omkwamen.

Helmond krijgt de St. Josefkapel terug. Het heiligdom stond van 1948 tot 1982 in het Bakelsbosch. Het werd in 1948 gebouwd als eerbetoon aan de katholieke heilige aan wie veel Helmondenaren tijdens de bezetting steun vroegen. Gedurende een groot aantal jaren was de kapel populair. Het werd nog net geen bedevaartsoord. Maar in de jaren zeventig ging het bergafwaarts.

De kapel raakte in onbruik en in 1981 meldde het Helmonds Dagblad dat vandalen het heiligdom met ‘onstuitbare energie’ teisterden. De beeltenis van St. Josef werd uit veiligheidsoverwegingen geevacueerd en het bouwsel werd vervolgens gesloopt. Dit jaar wordt de Gedachtenis Kapel herbouwd door leerling-metselaars. Het initiatief hiertoe werd genomen door een groep bewoners van Helmond onder wie architect H. van Wetten en aannemer H. Manders. De kosten bedragen circa f. 250.000. De gemeente betaalt hiervan f. 40.000 en de rest van het bedrag wordt via sponsoring bij elkaar gebracht.

Techniek

De contouren van het gebouwtje zijn al duidelijk zichtbaar. Maar het moeilijkste werk begint binnenkort: het bouwen van de bogen, de koepel en het dak. Guus, Emile, Dave en Andre tweede jaars leerling-metselaars van de Stichting Bouwopleiding Regio Helmond (SBRH), klimmen geroutineerd in de steiger in het Helmondse Hortensiapark. Voor deze plaats is gekozen omdat de kapel duidelijk in het zicht komt en er minder kans is dat vandalen weer hun slag slaan.

De leerlingen werken sinds januari aan de herbouw van het heiligdom en werden geselecteerd vanwege hun vakbekwaamheid en motivatie, vertelt M. Arntz. Hij is directeur van de Stichting Bouwopleiding. Maar een werkstuk waarmee vakmensen moeite hebben, is zeker voor beginners, een zware klus, licht hij toe. “Daarom hebben we er goed over nagedacht voordat we besloten het po aan te nemen. We moesten zeker weten dat we het aankonden, want het is natuurlijk ook een stukje reclame voor onze opleiding,” aldus Arntz.

De metselaars in spe werken onder leiding van een leermeester. Twee voormalige uitvoerders coordineren de bouw. Zij zorgen er onder meer voor dat stenen en cement op tijd worden geleverd. Het viertal leert technieken die nauwelijks nog worden gebruikt, vertelt leermeester W. Flinsenberg. “Het is jaren geleden dat ik zelf aan een kerk heb gewerkt. Daarom moest ik in de boeken duiken om mijn kennis op te halen.”

Ook al gaat het om in onbruik geraakte bouwmethoden, toch heeft het leren ervan nut. “Je ziet dat in moderne gebouwen soms ook weer siermetselwerk wordt aangebracht,” zegt Flinsenberg. “En van wat ze hier leren blijft altijd wel iets hangen. Het is niet belangrijk dat ze al die kennis paraat houden, als ze het maar ke opzoeken als ze het nodig hebben. En bovendien komen dit soort vaardigheden goed van pas bij renovatiewerk.” Leerling-metselaar Guus: “Dit is heel leerzaam. Een kans als deze krijg ik misschien maar een keer in mijn leven en die wilde ik niet laten lopen.” De anderen knikken instemmend. “Dit metselwerk wordt een enkele keer nog wel eens gebruikt en misschien komt de kennis later nog wel van pas,” meent Emile.

‘Vroeg Romaans’

De Gedachtenis Kapel werd ontworpen door de architecten Nico en Dom van der Laan. Het is een achthoekig gebouwtje met een doorsnede van circa 5,5 meter en bijna 9 meter hoog. De bovenkant van het heiligdom bestaat uit een koepelgewelf met daarop een ‘tentdak’. De muren zijn voorzien van half ronde ramen. Aan de voorkant is een toegangshek, dat in de regel gesloten blijft, maar waardoor het publiek wel naar binnen kan kijken.

De stijl waarvan de broers zich bedienden, wordt ‘vroeg Romaans’ genoemd. “Die oude vormen hebben wij met opzet niet vermeden,” lichtten de architecten in 1948 toe. “Wij hebben geen nieuwe vormen gekozen, omdat die eenvoudig niet ke bestaan: nauwelijks zijn ze gemaakt, of ze zijn al weer van gisteren dus oud.”

Overigens hadden de gebroeders Van der Laan wel een eigen visie, die de ‘Bossche school’ wordt genoemd en die ze uitdroegen in ontwerpen maar ook in cursussen en lezingen.

Nico en Dom van der Laan vonden dat alles eenvoudig en sober moest zijn. Ze maakten in hun ontwerpen vaak gebruik van natuursteen. Dat maakte de bouw van een nieuwe St. Josefkapel er niet eenvoudiger op. De juiste soort bakstenen konden alleen worden geleverd door een gespecialiseerde fabrikant in Limburg.

Maquette

Bij de herbouw wordt gebruik gemaakt van de oude bouwtekeningen. Deze werden opgediept uit het Helmondse gemeente-archief. Bovendien bleek architect Van Wetten nog de originele maquette van het gebouwtje uit 1948 in zijn bezit te hebben. Het ding kan uit elkaar worden gehaald en dit is belangrijk om de metselaars uit te leggen hoe de bogen en het koepelgewelf moeten worden gebouwd. Directeur Arntz: “Voor die jongens is dit iets om trots op te zijn. Later ke ze zeggen dat zij daar nog aan hebben meegewerkt. Dat is iets heel anders dan wanneer je hebt meegedaan aan de bouw van een flat.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels