nieuws

Groninger Museum geeft Aboriginal kunst een plaats

bouwbreed

Herinneringen aan het verleden ke op verschillende manieren levend gehouden worden. De Aborigines – en geen Aboriginals! – in Australie deden dit van oudsher door schilderingen waarin zij de verrichtingen van hun voorouders visualiseerden met golvende lijnen, concentrische cirkels en veel stipjes. Oorspronkelijk brachten zij hun tekeningen in gedempte kleuren aan op rotswanden, lichamen of gewoon in het zand. Maar deze puur nature ondergrond werd in de loop der tijd vervangen door canvas.

In deze modernere vorm heeft de kunst van de oorspronkelijke bewoners van dit immense contingent ook de Westerse musea weten te bereiken, waaronder het Groninger Museum. Wie in Mendini’s vrolijk gekleurde kunstcomplex ‘down under’ gaat komt bij ‘Australia Now, hedendaagse aboriginal kunst’.

Het museum kocht 23 schilderijen aan die samen met doeken uit de Donald Kahn Collectie worden getoond. Met deze expositie geeft het Groninger Museum te kennen deze niet-westerse kunst als volwaardig te beschouwen.

De hedendaagse aboriginal kunst dateert uit de zeventiger jaren, toen de eerste lichting kunstenaars in de reservaten hun schilderende traditie oppakten en daarmee hun identiteit hervonden. Op doek en met acrylverf herschiepen zij hun geschiedenis en langzaam maar zeker bereikte hun werk een breder publiek.

De schilderijen zijn gemaakt door kunstenaars uit het woestijngebied in Centraal Australie die de aardse woestijnkleuren van oudsher verkregen door natuurlijke grondstoffen als oker, klei en houtskool te vermengen met dierlijk vet. De kunstzinnige vastlegging en overlevering van de scheppingsverhalen, die van plaats tot plaats verschillen, is van oudsher mannenwerk.

Van een afstand bekeken hebben de schilderijen veel weg van mozaiekwerk. De kronkelende lijnen verbeelden veelal de wandelgangen van de voorouders toen deze nog een nomadenleven leidden. Zij gaven het landschap vorm en veel schilderijen zijn eigenlijk voorstellingen van geografische plekken. Bush Tucker Dreaming is het familierelaas van William Sandy die hierin de relatie met zijn familieland weergeeft. De gebogen banen staan voor het heuvellandschap, het terrein wat hij erfde. De vele stippen (dots), die kenmerkend zijn voor de hedendaagse aboriginal kunst, worden aangebracht met vinger, kwast of spijkerkop en omsluiten vier zwarte, eveneens gedotte, cirkels die duiden op een rotsgat.

De verhalen over de ‘droomtijd’ staan bekend onder de naam Tjukurrpa (spreek uit Tjoe-koer-pa) en verwijst naar de schepping van alles in heden, verleden en toekomst. De voorouders ke in verschillende gedaantes voorkomen zoals een honingmier, worm, hagedis, kangaroe of slang en worden symbolisch weergegeven. Een verticaal golvend streepje kan bijvoorbeeld de betekenis hebben van een slang, rook, worm of stromend water. De ‘persoonsvorm’ heeft nog het meest weg van een paardehoef; de rondere versie staat voor een zittende vrouw, een hoekerige uitvoering voor een gezeten man. De sporen die zij nalieten, vijf wegschietende streepjes boven een soort van paddestoel, doen denken aan het werk van Keith Haring.

Veel vertellingen en verbeeldingen zijn overigens niet voor ieders oren en ogen bestemd. Sommige zijn zelfs geheim en worden heel selectief doorgegeven. Wij, westerlingen, krijgen in de meeste gevallen een sterk vereenvoudigde versie van de voorstellingen; de diepgaandere, sacrale betekenis van het kleurrijke werk blijft voor ons verborgen. Maar ook zonder kennis van alle bijbedoelingen of betekenissen zijn ze een lust voor het oog.

‘Australia Now, hedendaagse aboriginal kunst’ is nog t/m 5 november te zien in het Groninger Museum.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels