nieuws

Conferentie over wonen in ontwikkelingslanden Zelfbouw biedt armen grotere kans huisvesting

bouwbreed

De huisvesting van de armen heeft in de afgelopen tien jaar een andere aanpak gekregen. Niet langer wordt de overheid gezien als aanbieder van woningen of van bouwrijpe kavels met voorzieningen. De informele bouwsector waarin het vooral om zelfwerkzaamheid gaat biedt in deze een realistischer alternatief. Snelle verstedelijking en toenemende woningnood vergroten de verdichting en commercialisering. Dat staat in de bundel ‘Stedelijke armoedebestrijding’ van de voorlichtingsdienst Ontwikkelingssamenwerking van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Maandag vindt in Den Haag een conferentie plaats over onder meer de huisvesting in de Derde Wereld.

Huisvesting geldt niet langer als een kwestie van welzijn maar als een produktieve investering. De bouw van woonruimte voorziet in een basisbehoefte en stimuleert de plaatselijke economie. In het verlengde daarvan ontstaan huisnijverheid en kleinhandel. De vraag naar bouwmaterialen stijgt en vormt een belangrijke bron van werkgelegenheid. Het accent van de huisvesting verschuift van technische naar institutionele en financiele aspecten. De overheid dient zich te beperken tot het scheppen van voorwaarden en moet zich onthouden van allerlei ingrepen.

Milieu

Het stedelijke milieu wint aan belang. Aanvankelijk ging het alleen om het verminderen van de overbelasting van het plaatselijke milieu door verbrandingsgassen, vervuild grond- en oppervlaktewater en door slecht afvalbeheer. In de afgelopen jaren kreeg de volksgezondheid meer aandacht wat onder meer leidde tot het verbeteren van de sanitaire voorzieningen. Tegelijkertijd doet zich een toenemende interesse voor de samenhang tussen leefomgeving en energieverbruik voor. Het gaat daarbij onder meer om de produktie van bouwmaterialen waar ongeveer de helft van de produktiekosten aan energie opgaat.

De meerderheid van de nieuwkomers en de jonge huishoudens in de Derde Wereld leeft in nederzettingen onder erbarmelijke omstandigheden. De Wereldgezondheidsorganisatie noemt de toestand waaronder meer dan 600 miljoen stedelingen woont een bedreiging voor leven en gezondheid. Dat aantal loopt tot aan 2000 met nog eens 250 miljoen op. Naar schatting huist de helft van de stadsbewoners in krottenwijken.

Hun aantal neemt gemiddeld tweemaal zo snel toe als dat van de totale stedelijke bevolking. In de grote steden van Azie woont 30 tot 50 procent van de bevolking in krottenwijken en illegale nederzettingen. Volkswoningbouwprogramma’s lossen dit probleem niet op. De kosten ervan liggen te hoog terwijl de woningen voor het grootste deel van de doelgroep onbetaalbaar zijn.

Onteigening

Lokale overheden ke op verschillende manieren lagere inkomensgroepen grond en huisvesting aanbieden. Te denken valt aan een juridisch en administratief goed geregelde onteigening of nationalisatie.

Een andere mogelijkheid betreft de pogewijze vrijgave of verkoop van grond. Het gaat hierbij om open kavels met toegang tot de meest elementaire voorzieningen. Tot op heden levert deze aanpak weinig resultaat op. De schaal van interventie is te klein, de standaarden te hoog, de procedures te ingewikkeld en het beheer ronduit slecht. De oorzaak daarvan ligt weer in politieke onwil. Een veel gekozen oplossing ligt in de legalisering achteraf van inmiddels volgebouwde spontane nederzettingen maar is verre van structureel.

Speculatie

Naar verwacht is het bebouwde areaal in de Derde Wereld vanaf 1980 tot 2000 toegenomen met 118 procent. De verdubbeling van de fysieke omvang maakt grond tot een centrale vraag in het verstedelijkingsproces. De stedelijke overheden missen een competente staf en de middelen om dat probleem het hoofd te bieden. De grote vraag geeft ook land met onduidelijke eigendomsverhoudingen marktwaarde. Legalisering van dergelijke gronden verschaft bewoners niet alleen meer zekerheid maar verhoogt ook de waarde.

Lokale overheden staan illegale marktvorming en commercialisering vaak toe waardoor dit proces geinstitutionaliseerd wordt. Als gevolg daarvan lopen legale en illegale grondmarkten grotendeels in elkaar over. De overheid, de economische elite en projectontwikkelaars varen wel bij de commercialisering van grond. Speculatie speelt hier een grote rol. Dat gaat meestal samen met snelle economische groei en ongelijke verdeling van inkomsten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels