nieuws

De 500 bruggen van Piet Kramer

bouwbreed Premium

Fietsend door het Amsterdamse Bos en zwervend door de binnenstad op zoek naar bruggen die Piet Kramer heeft ontworpen. Van de 500 bruggen die hij heeft ontworpen zijn er alleen al 70 in het Amsterdamse Bos te vinden. De bruggenroute door het bos begint bij Brug 522, waarnaast een vitrine is te vinden met achtergrondinformatie over de architect, zijn ontwerpen en de gebruikte materialen. De andere bezoekers van het bos vinden het maar vreemd dat iemand een tijdje stil staat bij een brug midden in het bos. Snel schieten ze voorbij… het bruggetje over. Want stilstaan bij een brug dat doe je niet zo gauw…

De route in het Amsterdamse bos is onderdeel van een tentoonstelling die het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft ingericht over het werk van Pieter Lodewijk Kramer (1881-1961).

Kramer heeft 500 bruggen ontworpen in de periode van 1917 tot en met 1952. Daarvan zijn er 220 uitgevoerd. Toen Kramer in 1952 met pensioen ging, waren er in Amsterdam in het totaal 469 bruggen; bijna de helft was dus van de hand van Kramer.

“Kramer was duidelijk iemand van de Amsterdamse School. Al zijn ontwerpen vormen een geheel met de omgeving. De meeste ontwerpen zijn plat zodat degene die de brug passeert nauwelijks in de gaten heeft dat je die passeert. Bovendien vormen de architectuur, de vormgeving en de beeldhouwwerken van de bruggen zelf ook altijd weer een geheel. Ondanks het grote aantal bruggen en de verschillende manieren van uitwerking in detail, zijn de bruggen van Kramer toch terug te voeren op enkele basistypen. Deze basistypen zijn afhankelijk van de stedebouwkundige omgeving. Voor de binnenstad ontwierp hij een ander type brug dan voor de ‘nieuwe’ stadsdelen (de Rivierenbuurt en Zuid). Voor het Amsterdamse Bos werden het bijna allemaal houten bruggen”, vertelt Lillian Boza van de afdeling Toegepaste Kunst en Design.

“Omdat de hoeveelheid verkeer steeds verder toenam in het begin van deze eeuw, kreeg Kramer de opdracht om bestaande bruggen te verbreden en waar nodig nieuwe ontwerpen te maken. Omdat het zoveel bruggen waren, kreeg iedere brug een nummer – dat nummer is ook altijd op de brug terug te vinden – .

“Kijk”, wijzend naar een onderdeel van een gesloopte brug dat in de tentoonstelling staat opgesteld. “Het getuigt van heel wat inzicht en ontwerpvermogen om zo’n gietijzeren constructie van 600 kilo eruit te laten zien als een een hekje dat je zo oppakt.”

Kramer leefde zich helemaal uit in het hekwerk. Het smeedwerk is soms driedimensionaal en plastisch van karakter, maar geleidelijk aan wordt het soberder en beperkt zich tot een enkele lijn. Ook introduceerde hij zitbankje aan de brugeinden. Een vernieuwend element dat hij na die tijd steeds verder uitwerkte.

In 1917 ontwierp Kramer de eerste en verkeerstechnisch tot op heden de belangrijkste brug over het Amstelkanaal. In deze brug nr. 400 ofwel de P.L. Kramerbrug (zo genoemd omdat het in de volksmond zijn eerste brug in Amsterdam-Zuid was) zijn de eerste brughuisjes van Kramer opgenomen. Het beeldhouwwerk is van Hildo Krop.

“Kramer werkte vaak met beeldhouwers samen. Vooral met Hildo Krop. Het is grappig om te zien dat in het begin in de ontwerpen maar weinig ruimte was overgelaten voor beeldhouwwerken. In de loop van de tijd komt daar steeds meer ruimte voor en zijn ze niet meer van ondergeschikt belang”, aldus Lillian Boza.

Buiten zijn functie als esthetisch adviseur is Kramer als architect betrokken geweest bij de bouw van de Bijenkorf in Den Haag en gebouwen aan het Henriette Ronnerplein en in de Spaarndammerbuurt in Amsterdam. Daarnaast heeft Kramer ontwerpen gemaakt voor meubels, lampen en postzegels. Een stoel en bank van zijn hand zijn in het museum te zien.

Voor de rest zijn daar veel van de originele ontwerptekeningen te zien, foto’s en enkele onderdelen van inmiddels gesloopte bruggen. Ook hangt er een grote kaart van Amsterdam en het Amsterdamse Bos met daarop al zijn bruggen. In het Amsterdamse Bos en in het centrum zijn verschillende bruggen vitrines ingericht. Het is dan ook heel leuk om naast de tentoonstelling in het Stedelijk door de stad te zwerven en stil te staan bij de bruggen van Kramer. Wie die moeite neemt, loopt niet zomaar meer een brug voorbij zonder de grappige en bijzondere details op te merken.

‘De bruggen van P.L. Kramer ‘ is tot en met 1 oktober te zien in het Stedelijk Museum aan de Paulus Potterstraat 13 te Amsterdam. De route door het Amsterdamse Bos en het centrum is te verkrijgen bij het museum. Hetzelfde geldt voor twee boeken over het werk van Kramer.

Reageer op dit artikel