nieuws

Bouw in Centraal Europa in de lift

bouwbreed Premium

Na een aantal moeilijke jaren en een dieptepunt in 1993 is in de Middeneuropese landen Polen, de Czechische Republiek, Hongarije en de Slowaakse Republiek de bouwactiviteit gaan stijgen. Hoewel de niveaus nog laag zijn, neemt de produktie in alle landen toe. De groei voltrekt zich vooral in de particuliere en de civiele sectoren. De sterk verminderde woningbouw daarentegen komt moeizaam weer op gang.

Na een periode van aanpassing is de economische ontwikkeling in landen als Polen, de Czechische en Slowaakse Republieken en Hongarije vrij sterk positief. In Roemenie,Bulgarije en ook in de republieken van de voormalige Sovjet-Unie voltrekt zich de aanpassing en daarmee ook de economische ontwikkeling veel trager.

De groei begon in 1992 in Polen, waar het BNP in drie jaar tijd met bijna 12% steeg. Voor het lopende en komende jaar wordt een verdere stijging met jaarlijks rond 6% verwacht. In 1994 waren ook de andere landen goed op weg. In de Czechische Republiek zette in 1994 een stijging van het BNP met ruim 2,5% in en voor het lopende en komende jaar wordt een verdere groei met gemiddeld 4% per jaar verwacht en voor de Slowaakse Republiek zijn de vooruitzichten nog iets positiever.

Hongarije loopt nog wat achter bij de andere landen, omdat begrotingstekorten het land dwingen tot een restrictieve economische politiek, die overigens effectief lijkt te worden. Het groeitempo wordt voor dit land op jaarlijks 2% geraamd.

Inflatie

Hoewel de inflatie naar onze begrippen nog zeer groot is, neemt die toch af. De Czechische en Slowaakse Republieken lijken de inflatie enigszins onder controle te krijgen tot minder dan 10% per jaar. In de andere landen bedraagt de prijsstijging nog 20 tot 25% per jaar. Het is daarom begrijpelijk dat de rente, van een overigens inefficient werkend bankwezen, onvoorstelbaar hoog is.

Financiering van investeringen gebeurt dan ook goeddeels uit het buitenland. Inmiddels zijn de begrotingsproblemen, behalve in Hongarije sterk verminderd. De Czechische Republiek heeft zelfs een begrotingsoverschot en Polen slaagde er in het tekort terug te brengen tot 3% van het BNP. Hongarije zag zich dit jaar, bij een tekort van 7,3%, gedwongen tot ingrijpende maatregelen: een devaluatie van de munt, verhoging van de invoerrechten, inkrimping van het ambtenarenapparaat en verlaging van sociale uitkeringen. Verwacht wordt dat deze maatregelen de economische groei voorlopig zullen afremmen.

Bouwproduktie

De bouwproduktie is, na een dieptepunt in 1993, weer gaan stijgen en Euro-construct verwacht voor het lopende en komende jaar voor alle landen een positieve ontwikkeling. Toch is blijkens bijgaande tabel, waarin ter vergelijking de cijfers voor Nederland zijn opgenomen, de omvang van de produktie in alle landen nog gering.

Dat betekent dat de veranderingen, ook al zijn die in procenten groot, meestal in volume veel minder zijn dan zij lijken. De groei voltrekt zich vooral in de particuliere utiliteitsbouw en in de civiele sector. De investeringen in de infrastructuur zijn mede gefinancierd door bijdragen van de Wereldbank en de EBRD (de Europese Herstelbank).

Voor de produktie van bedrijfsgebouwen kwam in vele gevallen kapitaal beschikbaar van beleggers in het buitenland. De sector woningbouw daarentegen komt slechts moeizaam op gang en bedraagt weinig meer dan 1 a 2 woningen per 1000 inwoners. De subsidies zijn verminderd en voor financiering van de woningbouw ontbreken veelal nog de middelen.

Polen

In Polen verwierf het particulier initiatief reeds vroeg een belangrijke plaats in de bouwactiviteit. Als gevolg daarvan is sinds 1993 de produktie in de particuliere utiliteitsbouw en de civiele bouw het meest toegenomen. Voor de uitbreiding en verbetering van wegen en spoorwegen werden middelen vanuit het buitenland, onder meer van de Wereldbank aangetrokken.

Riolering, waterzuivering, watervoorziening, vuilverwerking zowel als ‘schone’ energieproduktie hebben hoge prioriteit. De verwachting is dat de particuliere utiliteitsbouw, die in 1994 reeds met 14% toenam, in het lopende en komende jaar met in totaal 14% zal stijgen. De produktie in de civiele sector steeg in het afgelopen jaar met ruim 6% en zal naar verwachting in 1995 en 1996 verder groeien met ruim 25%.

De sterk gedaalde woningbouw neemt in die periode slechts met ongeveer 7% toe, de publieke utiliteitsbouw met minder dan 5%.

Hongarije

Ook in Hongarije was in de afgelopen jaren, met de civiele bouw, de particuliere utiliteitsbouw de belangrijkste sector. Daarnaast was er een vrij grote activiteit in de renovatie van openbare gebouwen, ziekenhuizen en scholen. Voor het lopende en komende jaar wordt een stijging van de woningbouw met ongeveer 5% voorzien; de particuliere utiliteitsbouw zou in die twee jaar met ongeveer 10% ke stijgen.

Als gevolg van het grote tekort op de overheidsbegroting wordt geen groei van de publieke bouw verwacht. De verbetering van de grensoverschrijdende wegverbindingen vindt echter, met buitenlandse financiering, voortgang. In september van dit jaar wordt een woningbouwprogramma gepubliceerd, maar de verwachtingen daarvoor zijn niet hooggespannen.

Czechische Republiek

In de Czechische Republiek is de civiele sector het snelst groeiend en verwacht wordt dat de produktie in 1995 ruimschoots verdubbeld zal zijn ten opzichte van 1992. Het betreft hier verbetering van de wegverbindingen met Oostenrijk en Duitsland, modernisering van de spoorwegen, werken voor telecommunicatie en rioleringswerken.

In de particuliere utiliteitsbouw worden vooral hotels, restaurants en kantoren gebouwd. Voor 1996 wordt een uitbreiding van de publieke utiliteitsbouw verwacht door de bouw van scholen, ziekenhuizen en overheidsgebouwen. De woningbouw daarentegen, die in vijf jaar met de helft afnam, brokkelt verder af.

Slowaakse Republiek

De Slowaakse economie en ook de bouwactiviteit werden zwaar getroffen door de afscheiding van Czechie. De bouwproduktie daalde tot in 1994, maar voor het lopende jaar wordt ten minste een stabilisatie verwacht.

Dit jaar worden plannen tot verbetering van de infrastructuur en ter stimulering van de woningbouw bekend gemaakt. Daarbij worden nieuwe financieringsvormen voor de woningbouw geintroduceerd en dit jaar gaat een fonds ter financiering van de sociale woningbouw van start. Daarnaast wordt met een vorm van geprefabriceerde systeembouw begonnen.

Bouwproduktie in miljarden Ecu’s in enkele landen (1994)

totale waarvan

bouw woningen part.ut.b. publ.ut.b.g.w.w.

Polen 7,40 1,18 2,75 0,50 1,72 Czechische Rep. 4,19 0,28 1,45 0,57 0,98 Slowaakse Rep. 1,40 0,12 0,44 0,18 0,32 Hongarije 3,60 0,60 0,70 0,30 1,20 Nederland 29,20 6,56 3,47 1,70 5,92

Bron: Euro-construct

Reageer op dit artikel