nieuws

De plaatjes van Verkade

bouwbreed Premium

Een gelukkige combinatie van kunst, kennis en reclame. Dat was een reactie op de uitgave van de Verkade Albums. De plaatjes die bij koek en beschuit werden verstrekt, waren de flippo’s van vroeger. Een ‘rage’ die veertig jaar duurde.

Voor de eerste keer zijn onderdelen van de bedrijfscollectie van de Koninklijke Verkade Fabrieken NV voor een groot publiek te zien. Museum Beeckestijn in Velsen-Zuid heeft die primeur. De expositie loopt tot en met 23 juli. De achttiende-eeuwse buitenplaats is een lustoord voor verzamelaars, inclusief ruilbeurzen op moeder- en vaderdag. ‘Verrassend Verkade’, heet de tentoonstelling. Het Zaanse bedrijf beschikt over een eigen museum, maar dat is niet voor het publiek toegankelijk.

Hoogtepunt van de collectie zijn de originele aquarellen en tekeningen uit de zeer populaire albums. L.W.R. Wenckebach, J. Voerman jr. en vader en zoon Rol waren de bekendste makers van deze fijnzinnige, precieze plaatjes, die moesten worden verzameld en ingeplakt in albums. De tekst van het merendeel van de dertig albums kwam van dr. Jac. P. Thijsse, Nederlands bekendste natuurvorser. Naar schatting zijn er dertig miljoen plaatjes in omloop gebracht.

De uitgave van de nog steeds goed leesbare albums vormde een slimme reclamecampagne die de eerste vier decennia van deze eeuw duurde. “Half Nederland is groot geworden met lange vingers van Verkade en Molenaar’s kindermeel”, zegt Theo Kalf, amateur-historicus en kenner van de collectie waarvan slechts 10 procent is tentoongesteld. Naast de albums en plaatjes zijn dat pakweg beschuitbussen, waxinelichtjes en zuigflesverwarmers.

Met biscuit en chocolade is het bedrijf landelijk bekend geworden. Kalf: “Pak er maar twee, zeggen ze in de Zaan.” Dat moet de basis zijn geweest van het succes van het bedrijf. Het album bond de klanten. Die factor viel na de oorlog weg. In de jaren tachtig is het bedrijf gerationaliseerd, sinds 1992 is het, een kleine duizend werknemers sterk, overgenomen door het Britse concern United Biscuits. De firma Verkade was in 1866 begonnen als stoombrood- en beschuitfabriek. Al snel werd het assortiment uitgebreid met waxinelichtjes, later volgden ook de biscuits en chocolade.

Het idee was van Ericus Verkade jr., telg van een ondernemende familie met een artistieke tik. Jan was een schilder, Eduard stond aan de basis van het Nederlands toneel. In 1900 kocht hij via een Duitse importeur een partij afbeeldingen. Hij verpakte de plaatjes bij de koek.

Drie jaar later verscheen het eerste album, Sprookjes, oplage 10.280. In de jaren dertig zouden er van elk album meer dan 100.000 exemplaren worden gedrukt.

Thijsse, mede-samensteller van de beroemde flora en oprichter van Natuurmonumenten, was vooral een pedagoog. “Wie wonderen wil zien, moet leren ze te verwachten met open oog en ontvankelijk gemoed, zonder afleiding vertoeven in de natuur”, schreef hij.

Het was dit jaar, op 8 januari, een halve eeuw geleden dat Thijsse overleed. Van zijn hand verschijnt in september zowaar nog een album: Eik en beuk. De tekst is gevonden in de Verkade-archieven. Het posthuum in 1965 uitgegeven album Vogelzang overtrof eerdere successen. Omdat foto’s de plaats van de vertrouwde mini-schilderijtjes hadden ingenomen, behoefde er niets worden geruild. Voor de oorlog beschikte Verkade over een eigen albumafdeling. In de toptijd bood die werk aan 44 meisjes, die de binnenkomende brieven behandelden.

Verkade was van oudsher een sociaal bedrijf. Er werkten veel jonge vrouwen. Meisjes werden geacht voorzichtiger in te pakken dan jongens. Een belangrijk gegeven, gezien de breekbaarheid van beschuit en biscuit. Voor het personeel werd speciaal vervoer geregeld. De meisjes van Verkade zijn in de Zaan een begrip geworden.

Waren de albums een groot succes, er waren in de produktiesector ook enorme flaters. “Muizenkoek liep niet”, weet Kalf. “De verkeerde naam natuurlijk. Dat wil niemand eten.” Het krentenbrood van Verkade liep juist erg goed. “Maar daar werd geen winst op gemaakt. De bakker was zo klantvriendelijk geweest er veel te veel krenten in te doen.”

Reageer op dit artikel