nieuws

Grote groei bouwactiviteit in oosten van Duitsland

bouwbreed Premium

Terwijl de groeicijfers in Westduitsland eigenlijk nog vrij bescheiden zijn, voltrekt de economische aanpassing zich in de nieuwe Bundeslander zeer snel. De arbeidsproduktiviteit neemt toe en de omvang van de investeringen is groot. Dat gaat echter gepaard met een omvangrijke werkloosheid. De bouwactiviteit is, zowel in procenten van het bruto nationaal produkt als per inwoner, groter dan in west-Duitsland.

Het vertrekpunt was laag en de achterstand ten opzichte van de oude Bondsrepubliek is nog steeds groot, maar de groei van de economie, van de industriele produktie en ook van de bouwactiviteit voltrekt zich in het voormalige Oost-Duitsland opvallend snel.

Het economische aanpassingsproces steunt vooral op grote kapitaaloverdrachten van de Bondsregering. Dit verklaart wellicht dat de recente recessie vrijwel geheel aan de nieuwe Lander is voorbijgegaan. De toeneming van het bruto binnenlands produkt, van de export en van de investeringen was in 1993 alleen maar wat minder dan in het voorafgaande jaar en in 1994 nam het groeitempo weer toe.

Produktiviteit stijgt

Na een toeneming met bijna 8 procent in 1992 en bijna 6 procent in 1993, gaf het bbp in de drie nieuwe Bundeslander in het afgelopen jaar een groei met niet minder dan 8,5 procent te zien en voor het lopende jaar wordt eenzelfde toeneming verwacht. De opleving in het westen van Duitsland was een stimulans, de export nam sterk toe en de sterke groei van het bbp steunde vooral op een toeneming van de industriele produktie. Westerse bedrijven vergrootten hun investeringen in de nieuwe Lander.

Het gunstige verloop van het economische aanpassingsproces hangt niet in de laatste plaats samen met de sterk gestegen produktiviteit als gevolg van de afstoting van overtollig personeel bij bedrijven. Daarbij leidde de sterke vermindering van de taken van overheden tot een drastische inkrimping van het ambtenarenapparaat. Dat betekent wel, dat de werkloosheid met bijna 15 procent van de beroepsbevolking – ten opzichte van 8,3 procent in de westelijke Lander – hoog is. Toch heeft de arbeidsproduktiviteit nog niet het gewenste peil bereikt en de loonkosten van Oostduitse bedrijven zijn nog steeds relatief hoog en de rentabiliteit is bij vele bedrijven nog onvoldoende.

Grote bouwactiviteit

Met de investeringen is ook de bouwproduktie in de nieuwe Lander groot. In het afgelopen jaar bedroegen de investeringen in bouwwerken ongeveer 52 miljard Ecu (zonder belastingen); met rond 150 miljard Ecu was dat in het westen van Duitsland iets minder dan drie maal zo veel. Weegt men echter deze bedragen met enkele relevante factoren, dan ontstaat een totaal ander beeld: in de westerse Lander waren de bouwinvesteringen in 1994 ruim 10 procent van het bbp, in de nieuwe Lander was dat ruim 30 procent.

In het voormalige West-Duitsland bedroegen de investeringen in bouwwerken per inwoner in het afgelopen jaar ongeveer 2270 Ecu, in het vroegere Oost-Duitsland echter 2990 Ecu. Daarbij is in Oost-Duitsland de groei stormachtig: ruim 16 procent in 1993 en ruim 20 procent in 1994, terwijl voor het lopende jaar een verdere groei met 14 procent wordt verwacht. In vergelijking met deze ontwikkelingen zijn de veranderingen in de westelijke Lander met – 0,8 procent in 1993 en +4 procent in 1994, bij een verwachting van +1,5 procent in het lopende jaar, weinig indrukwekkend.

Woningbouw

In de woningbouw lag de nadruk tot dusverre op de renovatie van bestaande woningen, maar de nieuwbouw wint snel aan betekenis. Het aantal voltooide woningen was in de afgelopen jaren met 10.000 a 20.000 eenheden per jaar nog gering. De ontwikkeling van de inkomens valt tegen en door de verhoudingen op de arbeidsmarkt, met een grote werkloosheid en onzekerheden met betrekking tot de werkgelegenheid, blijven potentiele kopers nog terughoudend. Als gevolg van fiscale maatregelen en een financiele impuls – een overheidsbijdrage in de afschrijvingen gedurende vijf jaar – alsmede een verhoging van de woninghuren is het aantal voltooide woningen in 1994 ten opzichte van het voorafgaande jaar echter ruim verdubbeld tot 51.000 nieuwe woningen, te verhogen met rond 7000 eenheden in bestaande gebouwen. Voor het lopende jaar is een aantal van 90.000 eenheden voorzien en daarmee begint het aantal voltooide woningen per duizend inwoners het Westduitse niveau te naderen.

De stimuleringsmaatregelen en de fiscale faciliteit blijven tot 1996 van kracht. In 1993 stegen de investeringen in woningen reeds met ruim 22 procent, in 1994 was de stijging niet minder dan 38 procent en de verwachting voor het lopende jaar is +23 procent.

De particuliere utiliteitsbouw is de grootste sector en ook zij groeit nog steeds, zij het dat het groeitempo enigszins is vertraagd. Investeringspremies, lage rente en fiscale faciliteiten stimuleren de voortgaande groei in deze sector. Een niet onbelangrijk gedeelte van de investeringen heeft plaats door Westduitse en buitenlandse ondernemingen. In 1994 werd voor ruim 21,5 Ecu in bedrijfsgebouwen geinvesteerd en de vooruitzichten voor het lopende jaar zijn een verdere stijging met ruim 10 procent. De stimulering gaat ook in de komende jaren door, evenals de investeringen door Westduitse en buitenlandse bedrijven. Verwacht wordt, dat de expansie vooral bij kleine en middelgrote bedrijven gerealiseerd gaat worden.

Publieke sector

De bouwactiviteit in opdracht van publiekrechtelijke lichamen is, daar de belastingontvangsten in de nieuwe Lander gering zijn, sterk afhankelijk van kapitaalsoverdrachten door de Bondsregering. In elk der jaren 1993 en 1994 nam de produktie in deze sector met ongeveer 10 procent toe, mede door een sterke stijging van de financiering uit het Fonds voor Duitse Eenheid, die tot doel heeft een te zware schuldenlast van de lagere publiekrechtelijke lichamen te voorkomen.

Hoewel in 1995 door een wijziging in de verdeling over de Lander meer financiele middelen ter beschikking van de nieuwe Lander komen, wordt verwacht dat de stijging van de investeringen in bouwwerken in opdracht van publiekrechtelijke lichamen met ruim 5 procent minder groot zal zijn dan in de afgelopen jaren.

Procentuele verandering in West- en Oostduitsland 1993-1995

Westduitsland Oostduitsland

1993 1994 1995 1993 1994 1995

bruto binnenl produkt – 1,7 +2 +2,5 +5,8 +8,5 +8,5 export – 3,2 +7 +7 +5,5 +15 +18 investeringen – 8,3 +2,5 +4,5 +14,1 +16,5 +13 bouwinvesteringen – 0,8 +4,0 +1,5 +18,5 +20,5 +14

Reageer op dit artikel