nieuws

Ravenna: schatkamer der mozaieken

bouwbreed Premium

Zoals het in Rome met bouwwerken gaat, gaat het in Ravenna met de prachtige byzanthijnse mozaieken. Door de toenemende aardgasproduktie dreigen die kunstuitingen door de aarde te worden verzwolgen. De te jaren zakken de oude kerken en gebouwen, waarin de wereldberoemde mozaieken zijn aangebracht, met een snelheid van meer dan een cm per jaar in de weke bodem weg.

Ravenna, hoofdplaats van het gewest Emilia, aan de Adriatische Zee, is de schatkamer van de byzantijnse mozaiekkunst. Het lag vroeger, voordat de Po verzandde en een andere bedding kreeg, pal aan zee. Daarom stichtte keizer Augustus omstreeks het begin van onze jaartelling in de onmiddellijke nabijheid een oorlogshaven voor een vlot van 250 schepen om de Orient te beschermen.

Toen keizer Honorius, gedwongen door invallen van de barbaren, zich achter de moerassen rondom Ravenna verschool, verplaatste hij de regeringszetel van het Westromeinse rijk van Rome naar Ravenna. Hoewel de Germaanse huursoldaten zich in 476 van Italie meester maakten, behield Ravenna haar positie. Dit bleef zo, ook onder de heerschappij der Gothen, die onder Theodorik de Grote in 493 land veroverden.

Honderd jaar later gaven de Gothen Ravenna over aan Belisarius, veldheer van keizer Justinianus. De stad werd de zetel van de exarch (gouverneur) en van die tijd af maakte zij deel uit van het Oostromeinse rijk, waarvan Constantinopel de hoofdstad was. Dit duurde tot 752 toen de Longobarden er heer en meester werden. Reeds sinds de eerste tijden was het Christendom in Ravenna gepredikt en in 74 werd er de bisschop Apollinaris gestenigd. In die tijd werd ook de christensoldaat Vitalis levend begraven, omdat hij zijn geloof niet verloochende.

Voor beide martelaren werd een kerk gebouwd die nu tot de schoonste van de westelijke wereld gerekend ke worden; de San Apollinare en de San Vitale, beide ontworpen door de architect Guiliano-Argentairo. In beide kerken viert de mozaiekkunst hoogtij: voorstellingen in steentjes in duizenden kleuren en vormen. In de nabijheid van de San Vitale vinden we het mausoleum van Galla Placidia, de stiefzuster van keizer Honorius, die hem in 423 opvolgde. Zij liet reeds tijdens haar leven een kapel bouwen, waarin zij in 450 werd begraven.

Dit mausoleum is het oudste en best bewaarde monument van Ravenna. Slechts enkele kleine albasten vensters op manshoogte laten wat licht door zodat men bij het binnentreden enkele minuten moet wachten om iets te ke onderscheiden. Is men aan het donker gewend dan worden in deze kapel, die in de vorm van een latijns kruis is gebouwd, de prachtigste mozaieken zichtbaar. Deze mozaiekversiering was uiterst kostbaar omdat er een speciale fabriek nodig was, waar de glasstaafjes in verschillende kleuren vervaardigd werden en waarin ook veel goud werd verwerkt. Het glas werd in vierkante steentjes van ongeveer een centimeter op de wanden in de specie aangebracht.

Het mausoleum van Galla Placidia is aan St. Laurentius, diaken te Rome die de marteldood stierf, gewijd. We zien hem in een der nissen afgebeeld met het rooster waarop hij stierf. Links is een boekenkast te zien, waarin de vier evangelien zijn geplaatst. Daarboven staan twee evangelisten, die de weg naar de hemel wijzen. Twee duiven, symbolen van de ziel, laven zich bij een fonteintje waarin het eeuwige leven wordt gesymboliseerd. Boven de ingangswand wordt Christus als de Goede Herder voorgesteld. Voor het eerst in de vroeg-christelijke kunst is Christus hier niet de gewone herder met een herdersstaf, maar draagt hij de gouden tunica en de purperen mantel, die alleen de keizer toekwam.

De grote Herder der schapen verschijnt als keizerlijk heer van het paradijs hier in een keizerlijke kapel. Het gewelf van dit mausoleum, dat met mozaiek van blauwe ondergrond is bedekt, duidt het paradijs aan. Boven de graftombe van Galla Placidia staan acht apostelen die witte gewaden dragen. Op hun mantels staan geheimzinnige lettertekens waarvan de betekenis niet vast staat. Het meest opvallende in dit mausoleum is de veelheid van kleurnuances van het mozaiekwerk. Veel steentjes zijn in bladgoud gewikkeld, soms afgewisseld met helgeel en hier en daar een lichtgroen steentje, daar een tikje grijs en een puntje wit.

Zal dit Ravenna met zijn schitterende mozaieken binnenkort in de aarde verzinken of door het water worden opgeslokt? Het water staat reeds onder de gewelven van de San Francescokerk. Naast deze kerk ligt het graf van Dante Alighieri, de grootste Italiaanse dichter (1265-1321). Hij vluchtte in zijn laatste levensjaar naar Ravenna, waar hij zijn Divina Commedia voltooide en waar hij op 13 september 1321 stierf.

De meeste gebouwen in Ravenna hebben reeds verhoogde vloeren, terwijl het terrein rond de gebouwen steeds verder wordt verlaagd om de ingangen toegankelijk te houden. Het zou een ramp zijn als de kunstschatten van Ravenna voorgoed verloren gingen. En het is de vraag of Ravenna, Italie, Europa of de wereld de benodigde financien kan bijeenbrengen om deze unieke kunstschatten te redden.

Reageer op dit artikel