nieuws

Dresden herbouwt zijn stenen moeder

bouwbreed Premium

De Oostduitse stad Dresden is begonnen aan de herbouw van zijn ‘stenen moeder’. De historische Frauenkirche stortte ruim vijftig jaar geleden in na Brits-Amerikaanse bombardementen. Het gereconstrueerde godshuis moet het herstel van de zwaargeteisterde stad symboliseren. Dresden aan de Elbe kijkt reikhalzend uit naar 2006. Dan viert de stad haar achthonderdjarig bestaan, en zal de Frauenkirche ‘uit het puin herrezen’ zijn.

Dresden is de hoofdstad van Sachsen, het stamland van de Reformatie. Hier lanceerde de hervormer Luther zijn klaagschrift tegen de wantoestanden binnen de katholieke kerk. De Frauenkirche (voltooid in 1743) moest het succes van het protestantse geloof weerspiegelen.

De ontwerper George Bahr leverde “een technische prestatie van wereldformaat”, zeggen deskundigen. De 95 meter hoge koepel domineerde twee eeuwen het beroemde silhouet van Dresden. Twee muurstompen van dertig meter hoogte en een enorme berg puin is alles wat overbleef van dit ‘hoofdwerk van de barokke bouwkunst’. Op het einde van de oorlog bestookten de Britten en Amerikanen het historische centrum van Dresden met fosforbommen. In de nacht van 13 op 14 februari ging de stad ten onder, behalve de Frauenkirche. Het klokvormige koepeldak van steen, uniek op de wereld, bleek perfect bestand tegen moderne bommen. Maar op 15 februari stortte de kerk alsnog in elkaar, van binnen volkomen uitgebrand.

Twee jaar na de oorlog begonnen de voorbereidingen voor het herstel. Dresden lag echter in de Duitse bezettingszone die aan de Russen was toegewezen. De communistische machthebbers vonden herbouw van de kerk geen noodzaak. Uiteindelijk wilden stedebouwkundigen de enorme puinhoop verwijderen.

Tegenstanders van sloop grepen naar een geraffineerde truc. Zij stelden voor de imposante muurresten te ‘herwaarderen’ tot monument voor de “zinloze, barbaarse verwoesting van Dresden door het imperialisme”. Dat werd uiteindelijk de redding van de Frauenkirche. Sinds de hereniging plannen voor herbouw van historische, door communisten gesloopte gebouwen. Berlijn en Potsdam bij voorbeeld denken aan de reconstructie van totaal verdwenen stadspaleizen.

Tot nu toe leidden alleen in Dresden herbouwplannen tot een concreet besluit. Grote motor daarbij was een groep burgers die meteen na de politieke omwentelingen in 1989 pleitte voor reconstructie van de kerk. Uit het spontane initiatief ontstond een professioneel werkende stichting, die zich bezighoudt met het vergaren van de voor herbouw benodigde 250 tot 300 miljoen mark.

Tegenstanders spraken over geldverkwisting. Sommigen wezen op de wantoestand dat talrijke Dresdenaren hun toilet nog met de buren moeten delen. “Wij krijgen nogal wat giften, waaronder erfenissen”, wierpen de voorstanders tegen. “Dat geld was anders heus niet in de sociale woningbouw gestoken.” Doordat de overheid nauwelijks geld beschikbaar stelde, verstomde de kritiek op de plannen al gauw. In januari 1993 konden de werkzaamheden aan de ruine beginnen. In anderhalf jaar is de puinhoop steen voor steen verwijderd. Van de ruim twintigduizend kubieke meter materiaal is een derde weer te gebruiken, veel meer dan verwacht. De stenen en brokstukken, soms nog complete delen van het gebouw, zijn zorgvuldig genummerd en liggen keurig gesorteerd op enorme rekken te wachten.

De resten blijven in hun oorspronkelijke toestand, dus zwartgeblakerd. Ze moeten herinneren aan het verleden en beklemtonen dat het niet om nieuwbouw, maar om een ‘archeologische reconstructie’ gaat. “Ook de nieuwe zandstenen zijn even oud als de Frauenkirche, want we hebben hier in de buurt de groeve gevonden waar ook het oorspronkelijke bouwmateriaal vandaan kwam”, vertelt voorzitter Ludwig Guttler van de stichting. “De kerk moet een symbool worden voor het nieuwe Dresden na de vernietiging in de Tweede Wereldoorlog en de afbraak in de DDR. De kerk moet ook helpen bij de verdere eenwording van de uit elkaar gegroeide Oost- en Westduitse bevolking.”

Reageer op dit artikel