nieuws

‘Onzichtbare’ schade door bliksem neemt fors toe

bouwbreed

Door de verbreiding van computers en elektronische apparatuur en het steeds groter wordende netwerk van kabels en leidingen neemt de kans op schade door blikseminslag toe. De omvang daarvan is nu al vele malen groter dan die van een directe inslag, zo blijkt uit verschillende onderzoeken in de ‘bliksemwetenschap’.

Op een internationale wetenschappelijke conferentie over bliksembeveiliging van 19 tot 23 september in Boedapest zullen de deelnemers aan dit aspect extra aandacht besteden.

Ondanks de beschikbare beveiligingstechnieken komt het nog steeds voor dat huizen, gebouwen, monumenten en installaties schade oplopen of zelfs volledig worden geruineerd door blikseminslag. Maar een goede bliksemafleider vangt in het algemeen de ontlading uit de wolken op door de elektrische stroomstoot naar de aarde af te geleiden.

Veel aanzienlijker is echter de ‘onzichtbare’ schade die een bliksemschicht binnenskamers aanricht, zonder dat er aan de buitenkant van het gebouw iets valt te bespeuren. Via ondergrondse kabels en leidingen dringt de bliksem huizen en gebouwen binnen en kan dan vernielingen aanrichten in computers en andere elektronische apparatuur. De aloude bliksemafleider alleen biedt dan niet meer voldoende bescherming.

Inductie

Technisch adviseur B. Henneveld van het bijna 170 jaar oude beveiligingsbedrijf Hommema in Wijk bij Duurstede zegt dat de kans op schade ten gevolge van inductie aanmerkelijk groter is dan die van een directe blikseminslag. “Zonder het gebouw zelf te treffen, kan een bliksemschicht vernielingen aanrichten waarvan de gevolgen dikwijls niet te overzien zijn.”

Bij een inslag in de grond ke hoge spanningen ontstaan die via elektriciteitsnetten, telefoonkabels, gas- en waterleidingen, staalconstructies en centrale antennesystemen huizen en gebouwen binnendringen. Computers en elektronische apparatuur zijn bijzonder gevoelig voor overspanningen, met als gevolg dat zelfs bij een kleine bliksemspanning schade ontstaat of apparatuur geheel uitvalt.

Bliksemstromen ke zich via het groeiende netwerk van kabels en leidingen over een groot gebied verspreiden. Daardoor kan zelfs op grote afstand van de plek waar de bliksem inslaat vernielingen worden aangericht. Het is, zo meent Henneveld, daarom niet verwonderlijk dat de laatste tijd veelal in de wijde omgeving schade aan elektronische apparatuur wordt aangericht door een blikseminslag.

Uit overigens moeilijk verkrijgbare cijfers van verzekeringsmaatschappijen blijkt dat het aantal bliksemschades de te jaren aanzienlijk toeneemt. Zo richtte bliksem in 1990 voor f. 3,7 miljoen vernielingen aan. Een jaar later was dat f. 6,7 miljoen en in 1992 f. 12,1 miljoen, zo blijkt uit cijfers van een groep van dertien onderlinge verzekeringsmaatschappijen.

Indirecte schade

Deze stijging is volgens de technisch adviseur voor een groot deel toe te schrijven aan indirecte schade, die overigens niet meer automatisch in de inboedelpolis is meeverzekerd. Bovendien is het in vele gevallen moeilijk aan te tonen dat een blikseminslag in een gebouw verderop schade aan apparatuur heeft aangericht. “Ondanks deze vergrote kans op schade hebben weinig bedrijven en instellingen aandacht voor een goede beveiliging”, zegt Henneveld.

Maatregelen worden in het algemeen pas genomen, als de bliksem bij iemand eenmaal heeft toegeslagen. “Een typisch Nederlands verschijnsel: men dempt pas de put als het kalf verdronken is.” Het is volgens de deskundige mogelijk dure en onmisbare elektronische apparatuur en schakelingen, elektrische installaties en meet- en regelsystemen inwendig te beveiligen. Door metaalconstructies, metalen gas- en waterleidingen en aardingssystemen onderling met elkaar te verbinden kan men gevaarlijke spanningen en vonkoverslag tussen de afzonderlijke delen voorkomen. Door vervolgens overspanningsafleiders aan te brengen, kan optimale bescherming van elektrische en elektronische systemen worden bereikt, aldus de adviseur.

Vereffening

Donder en bliksem komen veelvuldig voor. In 60 tot 70 procent van de gevallen ontlaadt de ene wolk zich in de andere. Daarbij treft de bliksem de aarde niet. Het gaat om een vereffening van elektrische ladingen in de atmosfeer. Ook al is een vereffening van elektrische ladingen in de atmosfeer over het algemeen niet gevaarlijk, voor een ontlading tussen wolk en aarde moet men oppassen. Het aantal keren dat de bliksem ergens de grond of een object raakt, is niet gering. Op een onweersdag komen in Nederland zo’n 6000 van deze inslagen voor. Per jaar zijn dat er tussen de 83000 en 124000.

*) Carel Wiemers is verslaggever van het ANP.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels