nieuws

Overzicht Berlijnse monumenten

bouwbreed

In Duitsland verschijnt een reeks boeken met beschrijvingen van de belangrijkste monumentale gebouwen. Recent verscheen een geheel vernieuwde druk van deze kloeke uitgave op paperbackformaat. Daarin worden zowel traditionele historische als ‘jonge’ monumenten beschreven.

In Duitsland staat de serie bekend als de ‘Dehio-handboeken’, die sedert 1900 verschijnt. Ieder boek bestaat uit beschrijvingen van monumenten, wijkplattegronden waar de gebouwen te vinden zijn, en van de belangrijkste monumenten een plattegrond. Daarmee is de reeks in grote lijnen vergelijkbaar met het ‘kunsthistorisch reisboek’ in ons land.

Het nu verschenen deel over Berlijn had de tijd in zoverre mee, dat de jarenlange voorbereiding van de nieuwe druk nu meteen aangepast kon worden aan de opheffing van de scheiding in een westelijk en oostelijk deel van de stad.

Inleidend wordt de geschiedenis van de stad en haar stedebouw geschetst. Daarna zijn ook de wijken steeds van een korte inleidend overzicht voorzien, met een wijkplattegrond die soms zo gedetailleerd is, dat die voor het midden van Berlijn acht bladzijden beslaat, met direct onder iedere deelplattegrond de naam van de genummerde monumenten.

De beschrijvingen van monumenten zijn onderverdeeld naar groeperingen zoals kerken, bruggen en woningen. Het vergt enig zoekwerk als men de locatie van een gebouw niet precies kent en men niet weet in welke wijk het gebouw staat.

Wel zijn achterin registers opgenomen op naam van architecten en kunstenaars, de musea en wijken binnen stadsgedeelten zoals die in de gids zijn opgenomen. Wellicht zou een titel op gebouwen voor een stad als Berlijn een goede aanvulling zijn.

Verdeeld naar periode

De beschrijvingen van de monumenten zijn niet uitputtend maar samenvattend. Voor een belangrijk monument zoals de pas gerestaureerde Dom betekent dat overigens nog vijf bladzijden, die geheel zijn herschreven na de ingrijpende restauratie.

Overzichtelijk is dat de rubriek kerken ook is onderverdeeld naar de periode waarin ze zijn ontstaan, de middeleeuwen of gedurende de negentiende en twintigste eeuw. Naast de neo-stijlen treft men er ook belangrijke recente kerkgebouwen in aan, zoals die na de tweede wereldoorlog zijn gebouwd en inmiddels erkenning verwierven. Het boek sluit daarmee naadloos aan op de progressieve erkenning van monumenten in Duitsland, die ook na 1940 tot zeg maar tien jaar geleden, gereed kwamen.

Dat houdt in dat gebouwen in de monumentale stijl van het nationaal socialisme zijn gedocumenteerd, maar ook de Neue Nationalgalerie van Ludwig Mies van der Rohe uit 1968 en de Philharmonie en Staatsbibliothek van Hans Scharoun. Deze gebouwen tot de jaren zestig en zeventig gebouwd, behoren reeds officieel tot de erkende ingeschreven Duitse ‘monumenten van geschiedenis en kunst’.

De belangrijkste gebouwen zijn in de marge van een markering in de vorm van een sterretje voorzien.

Zo ontstond een goed te gebruiken handboek voor de specifiek in bouwkunst geinteresseerde Berlijn-reiziger, en voor degene die thuis nog eens snel de geschiedenis van Berlijnse gebouwen wil naslaan. Het boek op paperbackformaat is met veel zorg uitgegeven.

Georg Dehio: ‘Handbuch der Deutschen Kunstdenkmaler -Berlin’, bewerkt door Sibylle Badstubner-Groger e.a. Uitgave: Deutscher Kunstverlag, 1994. Formaat: 12 x 18 cm, 662 blz. ISBN: 3 422 03038 7. Prijs: (gebonden in linnen band) DM58.

De Berlijnse dom van architecten George Wenzeslaus von Knobelsdorff en Friedrich II von Johann Bouwmann. Aan het ‘jonge’ monument is veel verbouwd, ondermeer door Schinkel; recentelijk is het interieur volledig gereconstrueerd.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels