nieuws

Restauratie ‘Het Laatste Oordeel’ verdeeld ontvangen

bouwbreed

De Paus dankte vorige maand in zijn inauguratie de restaurateurs die veertien jaar hebben besteed aan het schoonmaken van ‘Het Laatste Oordeel’ in de Sixtijnse Kapel te Rome. Hij roemde het levenswerk van Michelangelo dat geheel vernieuwd te voorschijn is gekomen. De restauratiekosten (f. 3 miljoen) stonden echter in schrille contrast met het ‘salaris’ dat Michelangelo voor zijn titanenarbeid ontving.

In een brief aan zijn vader van 27 januari 1509 schreef hij: “Ik ben in een zeer neerslachtige stemming; het duurt nu al een jaar dat ik geen cent van de paus uitgekeerd heb gekregen.” Daar kwam nog bij dat het werk aan de zoldering hem volledig uitputte. Met een homp brood beklom hij dagelijks de steigers. In het vuur van de arbeid sliep hij geheel gekleed en gelaarsd, zodat zijn huid als een slangevel meekwam toen hij tenslotte zijn schoeisel uittrok. Krampen in zijn benen, last van koortsaanvallen en een blaasziekte bemoeilijkten de arbeid.

De gehele familie (vader en drie broers) leefde op zijn kosten en maande hem steeds om geld. Toen paus Julius II weer eens vroeg wanneer de kapel klaar zou zijn, antwoordde Michelangelo naar gewoonte: “Wanneer ik klaar ben.” Hij kreeg toen een pak slaag van de Heilige Vader die hem met zijn wandelstok afranselde.

Dit nam de kunstenaar niet, hij ging naar huis en maakte aanstalten Rome te verlaten. Maar Julius II zond een bode met vijfhonderd dukaten en verontschuldigingen. Michelangelo liet zich weer overhalen en zette zijn werk voort. Ondanks al die tegenslagen kwam het werk gereed en op Allerheiligen 1512 kon de paus de eerste mis lezen in de prachtigste kapel ter wereld. Hij zwaaide toen Michelangelo ondanks alles grote lof toe.

In de loop der eeuwen stonden de beroemde schilderingen in de Sixtijnse kapel (waarop 343 figuren te zien zijn) bloot aan dampen, lichtval en kachelrook. Tenminste vijf keer kreeg dit bouwwerk een opknapbeurt, maar de kunst van het restaureren was in deze gevallen nog niet sterk ontwikkeld. Een tiental jaren geleden kwamen de bekendste restaurateurs in Rome bijeen om de Sixtijnse Kapel grondig op te knappen. Maar daarvoor was veel geld nodig. Met de Japanse filmmaatschappij Nippon werd in 1980 een overeenkomst gesloten, dat zij de gehele restauratie op de film mochten vastleggen tegen betaling van 4,2 miljoen dollar.

Eerst werden in 1981 de ramen schoongemaakt en in 1984 werd aan het plafond begonnen dat dit jaar gereed kwam. Op een conferentie wees de directeur van het Vaticaanmuseum Carl Pietrangeli de sluiting van de Sixtijnse Kapel (waar soms 20000 mensen per dag komen) van de hand. Niet alleen vanwege de inkomsten, maar ook omdat iedereen recht heeft dit wonderschone bouwwerk te bekijken. Er zal een verbetering aangebracht worden op de luchtzuiveringsinstallatie, waardoor de invloed van stof en onaangename geuren wordt beperkt. Elke bezoeker betaalt een tientje entree. Niet iedereen is even enthousiast over de restauratie van de Sixtijnse Kapel. Er gaan zelfs stemmen op die van een catastrofe spreken. Aan de herstelwerkzaamheden, uitgevoerd door Gianluigi Colabicci onder supervisie van dr. Fabrizio Mancinelli, zouden een aantal fouten kleven. Zo zou er een verkeerd oplosmiddel zijn gebruikt waardoor delen van de oorspronkelijke fresco-schilderijen verdwenen. Schaduwen die werden aangezien voor vuil of voor het werk van vroegere restaurateurs zijn verwijderd, maar blijken achteraf wel degelijk door Michelangelo in de zestiende eeuw te zijn geschilderd.

Sommigen gruwen van de Disney-achtige kleuren en beweren dat dit nooit de kleuren van de ‘meester’ ke zijn geweest. Anderen zijn verrukt over het resultaat. Hieronder de alom gerespecteerde kunsthistoricus Ernst Gombrich die de kritiek en opwinding misplaatst vindt. “Iedere ingreep bij ieder kunstwerk levert bezorgde reacties op, maar in totaliteit is de restauratie van Michelangelo’s werk een succes. De critici spreken onzin.” Het gaat er nu maar om wie gelijk heeft. Het publiek kijkt in elk geval zijn ogen uit.

J.H. Kruizinga

De Sixtijnse kapel werd tussen 1473 en 1484 gebouwd. Michelangelo maakte rond 1510 de plafondschilderingen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels