nieuws

Kasteel Heren van Amstel opgegraven in Amsterdam

bouwbreed

Tijdens opgravingen in het hart van de binnenstad in Amsterdam, zijn archeologen gestuit op de restanten van het dertiende eeuwse kasteel van de Heren van Amstel. Tot nu toe werd aangenomen dat het kasteel stond op de plek waar nu de Portugees-Joodse begraafplaats in Ouderkerk aan de Amstel ligt.

De vondst bij de Nieuwezijds Kolk in de hoofdstad betekent volgens stadsarcheoloog S.M. Baart, dat de schrijver Vondel in zijn beroemde ‘Gijsbrecht van Aemstel’ het slot terecht heeft gesitueerd aan de oevers van het IJ in Amsterdam. “Er kan een nieuwe bladzijde over de geschiedenis van Amsterdam worden geschreven”, aldus Baart. De restanten worden bij het rijk voorgedragen voor benoeming tot nationaal archeologisch monument. Het kasteel, opgetrokken uit gele en roodstenen ‘kloostermoppen’ heeft gestaan op een landtong van ruim twintig meter in het vierkant langs de oevers van het IJ en de Amstel.

Het bouwwerk zelf moet ongeveer vijftien bij vijftien meter groot zijn geweest, schat Baart. Dat is voor een slot uit de vroege dertiende eeuw uitzonderlijk groot. De meeste ‘kastelen’ waren niet meer dan houten torens van hoogstens zes bij negen meter, geplaatst op heuveltjes.

De vondst logenstraft de aanname van de recente geschiedschrijvers, dat het Kasteel van Amstel in Muiden, of nog waarschijnlijker, in Ouderkerk aan de Amstel heeft gestaan. De schrijvers verworpen de suggestie dat het kasteel in Amsterdam stond, ondanks dat alle oude kronieken daarvan melding maakten.

Voor Baart staat nu voor 99 procent vast dat Vondel in zijn ‘Gijsbrecht’ gelijk had, “hoewel hij ook een hoop onzin heeft geschreven, hoor.” Baart en zijn graafploeg stuitten bij toeval op de restanten. In 1981 al werden tijdens archeologische werkzaamheden naast de vroegere landtong, de overblijfselen van een nederzetting gevonden die bestond uit eenvoudige, uit hout en gevlochten twijgen opgebouwde huizen. Een prachtig, twaalfde eeuws schild stelde de archeoloog echter voor raadselen. Wat deed een dergelijk voorwerp in een eenvoudige nederzetting?

Aanvankelijk nam Baart aan dat het daar was achtergebleven na de opstand van de Kennemers in 1204. Nu gelooft hij dat het afkomstig is van het Kasteel van Amstel. De graafploeg heeft een deel van de westmuur blootgelegd.

Aan de basis is de muur 1.85 meter breed. Verder onderzoek moet uitwijzen of het kasteel ook hoektorens had en wanneer het precies is gebouwd. Dat te hoopt Baart te ke vaststellen aan de hand van het onderzoek naar de jaarringen in de eiken palen waarop het bouwwerk heeft gestaan.

Zeker is wel dat het kasteel er de hele dertiende eeuw is geweest en is verwoest rond het begin van de veertiende eeuw. Dat moet volgens Baart in 1296 zijn geweest, als repressaillemaatregel voor de betrokkenheid van een van de vier Gijsbrechten van Amstel bij de moord op Floris V. Die datum kan ook acht jaar later liggen, toen in opdracht van de Graaf van Holland alle versterkingen rond de stad moesten worden afgebroken.

Behalve een deel van het kasteel troffen de archeologen onder meer gereedschap aan dat is gebruikt bij de bouw van het slot, een tinnen pelgrimsflacon en een gouden munt. Het gebied rond de Nieuwezijds Kolk, Dirk van Hasselsteeg en de kop van de Zeedijk blijkt zeer rijk te zijn aan historische overblijfselen. Zo werd vorige maand de oudste aarden omwalling van Amsterdam aangetroffen, waaruit blijkt dat de geschiedenis van de stad honderd jaar verder terug gaat dan werd aangenomen.

Op de kop van de Zeedijk zijn de oudste Amsterdamse scheepswerf en -kaden aangetroffen. Op de plek waar het Kasteel van Amstel heeft gestaan wil de ABN/Amro winkels, een hotel, kantoor, woningen en parkeergarage bouwen. De overblijfselen zitten met name de aanleg van de ondergrondse garage in de weg. Baart zei tijdens een persconferentie te hopen dat de restanten geintegreerd ke worden in het nieuwe complex.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels