nieuws

Het Leidse stadsbeeld gebouwd in baksteen

bouwbreed Premium

De Leidse Dienst Bouwen en Wonen heeft in de reeks ‘Leids verleden’ een boekje uitgebracht over gebouwen die in baksteen zijn opgetrokken. In het verlengde van de inventarisatie van jonge monumenten, zijn gebouwen gekozen die tussen 1918 en 1939 zijn gerealiseerd.

Het materiaal baksteen heeft veelal gedomineerd in het stedelijk beeld van Leiden door de eeuwen heen. In de jaren na de eerste wereldoorlog zijn er enkele opmerkelijke specimen van eigentijdse baksteenarchitectuur aan toegevoegd.

Dat waren vooral woongebieden ‘buiten de singels’, als uitbreidingen van de binnenstad met in de centrumbebouwing zowel woon-, werk- als winkelfuncties. In de uitgestrekte nieuwbouw waren daarnaast school- en kerkgebouwen nodig.

Kropholler bouwde er een markante katholieke kerk die nog steeds een belangrijke functie vervult in het woongebied rond het voorstadsstation Lammerschans. Er schuin tegenover stond tot voor enkele jaren een gereformeerde ‘preekbunker’ men in het voorbijgaan als ‘naoorlogs’ inschatte; dat de kerk reeds in 1939 tot stand kwam zag men er niet direct vanaf. Het gebouw brandde in 1984 af, zodat het enthousiasme van de auteur Marieke Hillen niet met foto’s kon worden gestaafd.

Het is over het algemeen jammer, dat de spaarzame foto’s van matige kwaliteit zijn. Vaak zou een goede interieurfoto bovendien interessanter zijn.

Binnenstadsarchitectuur

Rond het centrum verrezen interessante openbare gebouwen. Een spectaculair voorbeeld van plastisch baksteengebruik verraadt het politiebureau dat in 1927 is gebouwd. De gemeentearchitect Jan Neysingh toonde zich daarbij sterk beinvloed door de collega’s van de Amsterdamse School. Vooral de wijze waarop hij hoeken in het exterieur afronde, sierverbanden en relief toepaste waren spectaculair, hoewel de Amsterdammers zelf al veel minder beeldend bouwden.

Spectaculair was de brand in de zeer strenge winter van 1929, waarbij het raadhuis van niemand minder dan Lieven de Key op een gehavende gevel aan de Breestraat verloren ging. In een meervoudige opdracht aan tien vooraanstaande architecten werd het ontwerp van de

Amsterdamse School-architect Blauw gekozen. Het heeft veel discussie teweeg gebracht, maar maakt inmiddels een monumentrijp onderdeel van de binnenstad uit, waarbij men nog altijd van mening kan verschillen of dit het beste ontwerp is geweest om te bouwen.

Aan de rand van de binnenstad heeft Dudok het kantoorgebouw voor het Leids dagblad ontworpen. Dudok was van 1913 tot 1916 plaatsvervangend directeur van Gemeentewerken en bezorgde de krant een eigen gezicht in baksteen, met interessante toevoegingen van beeldende kunst in ‘bouwbeeldwerk’ en glas-in-loodramen.

Expositie

De komende drie weken kan in dit gebouw een expositie van tekeningen en foto’s van de in het boek behandelde bouwkunst op zaterdags en zondags van 10 tot 16 uur worden bekeken. Daaronder ook foto’s van het gebouw van de firma Van Nelle van Brinkman en Van de Vlugt, dat in 1976 ‘in stilte werd gesloopt’. Een kleine Leidse tragedie, dat het belangrijkste Leidse gebouw volgens de regels van het Nieuwe Bouwen, gewoon gesloopt kon worden. Maar baksteen was er niet zichtbaar in verwerkt. En het gebouw van voormalig boekhandel Van Kloeten staat als een ander voorbeeld tamelijk verloederd in het stadsbeeld. Daar helpt geen vermelding in het boekje aan. Het wachten blijft op de uitkomst van de inventarisatie van jonge monumenten in Leiden, die wellicht definitief behoud voor enkele specimen van Leidse baksteenarchitectuur betekenen.

Na het boekje over Jugendstil in Leiden is ook dit boekje weer met veel zorg vormgegeven.

Marieke Hillen: ‘Een beeld van baksteen – Leidse bouwkunst 1918-1939’. Uitgave: Dienst Bouwen en Wonen, Leiden 1994. Formaat: 11 x 16 cm, 92 blz. Verkrijgbaar in Leiden bij boekhandels en in het stadhuis. Prijs: f.15.

Politiebureau uit 1927 in de Leidse binnenstad met opmerkelijk plastisch gebruik van baksteen in de trant van de Amsterdamse School.

Reageer op dit artikel