nieuws

Restauratie van Delftse Agnetapark

bouwbreed

Het Agnetapark in Delft geniet in vakkringen bekendheid om de vroege vorm van huisvesting voor zowel laag- als hooggeschoolde werknemers van de Gist en Spiritusfabriek en om de stedebouwkundige opzet in twee perioden die ook in de architectuur tot uitdrukking komt. Dit jaar wordt de restauratie voltooid.

Het was de actieve domineezoon Jacobus van Marken die in 1869 ‘de Gist’ oprichtte, naast uiteenlopende latere activiteiten.

Hij kocht vier hectare grond dicht bij de fabriek en gaf de bekende tuinarchitect L.P. Zocher opdracht voor een aan de Britse tuindstadgedachte verwante stedebouwkundige opzet. Een in de plannen opgenomen vijver zorgt gelijktijdig voor ophogingsmateriaal voor de eerste groep woningen. De wijk kreeg een groen karakter. De 78 eerste woningen worden ontworpen door een assistent van de uit Duitsland afkomstige prof. Eugen Gugel, de architect F.M.L. Kerkhoff. Dit deel van het park kwam grotendeels in 1886 gereed. Naast arbeiderswoningen werd ook een woning voor de directeur opgenomen.

In 1925 en 1929 vond een stevige uitbreiding plaats, min of meer in de trant van de Amsterdamse School. De rijen eengezinswoningen worden volgens een modern stratenplan rond een rechthoekige vijver gesitueerd. De 156 woningen zijn ontworpen door Jan Gratema, een architect uit de kringen van de Amsterdamse School.

De wijk onderscheidt zich verder door een Parkwinkel voor fabriekspersoneel, die overigens na de restauratie een kantoorfunctie kreeg. Een toneelzaal functioneert nog steeds met daarbij een restaurantaccommodatie De Lindenhof. Een gietijzeren muziektent heeft de tijd niet doorstaan en is in de jaren zestig verdwenen, evenals een schoolgebouw dat verwant was aan het Nieuwe Bouwen.

Het oude deel van het Agnetapark is al aan het einde van de jaren tachtig gerestaureerd. Het werd een gecompliceerde klus door ernstige vochtproblemen, waardoor in de fundering een laag steen is vervangen door een vochtscherm. De casco’s werden kamerbreed leeg gesloopt en vanaf een nieuwe begane grondvloer ingedeeld.

Inmiddels is nu ook de restauratie van het nieuwere deel van het tuindorp bijna voltooid. Door de inspraak van bewoners zijn roede-indelingen alleen in de voorgevels gehandhaafd en in de achtergevels vervallen. Het bracht overigens het probleem met zich mee dat in deze ramen alleen enkelglas is toegepast, terwijl in grotere middenramen dubbelglas is geplaatst. Het aanzien van de roedeverdelingen wijkt slechts in details af en is alleen door vakmensen te onderscheiden. Overigens was het vinden van een timmerfabriek die in staat was ordentelijke roedekruizingen te maken geen kleinigheid. Doordat het bedrijf Van Vliet uit Ameide bereidt bleek een speciale machine te installeren die de verstekken voor de roeden kon maken, lukte het uiteindelijk met zo min mogelijk afwijkende details te werken.

De houten kozijnen zijn overigens zoveel mogelijk gerepareerd. Daarbij is ook het pakket van schilderwerk gedurende lange tijd dit keer geheel verwijderd. Omdat het hout plaatselijk door condens kletsnat bleek, heeft men het de gelegenheid geboden om te drogen, alvorens een compleet nieuw verfsysteem werd aangebracht.

De funderingsproblemen die zich bij een klein aantal woningen voordeden, waren ingrijpend door verzakkingen tot dertien centimeter per woning. Gelukkig waren de woningen op een frame van betonbalken gefundeerd. Dat maakte het mogelijk de royaal ontgraven balken met behulp van luchtkussens in de oude stand te zetten en lichtbeton met schuimkorrels toe te passen voor de ontgraven sleuven rond de woningen. Het verminderde gewicht van deze mortel ten opzichte van het ontgraven grondpakket lijkt voldoende om opnieuw verzakken te voorkomen.

Een ander punt vormde de zeer grote overstekken van goten bij eindgevels. Door het aanbrengen van een lichte staalconstructie verwacht men dat de gootoverstekken in de toekomst niet meer opnieuw zullen verzakken.

Hoewel het bij elkaar soms toch nog ingrijpende maatregelen nodig maakte, viel het op dat de algemene toestand niet slecht was en veelal nog in de oorspronkelijke staat verkeerde.

Inmiddels is het po al geruime tijd eigendom van het bedrijfspensioenfonds. Toen besloten werd zich meer op kernactiviteiten terug te trekken, is het beheer uitbesteed aan de Delftse woningbouwverening St. Hippolytus. Deze heeft nu ook de restauratie gerealiseerd, waarbij tevens de vijvers onderhanden zijn genomen. Bovendien wil men het groen in de wijk wat meer terugbrengen naar het ontwerp van Zocher. In de loop van de tijd zijn er bomen gepland die er eigenlijk niet thuis horen, die het beeld van de wijk verstoren en plaatselijk door hun omvang voor problemen zorgen omdat ze teveel vocht aan de grond onttrekken. Omdat het om een ‘beschermd gezicht’ gaat, worden er niet alleen de door gemeente maar ook door monumentenzorg eisen gesteld aan de groeninrichting. Dat is overigens tweeslachtig want de restauratie vindt zonder dat subsidie plaats.

De woningbouwvereniging heeft de belegger met dit po getoond hoe omgegaan kan worden met jonge monumenten. Zij hoopt dat het een referentie vormt om als marktpartij te worden geaccepteerd bij verdere ontwikkelingen in de sociale volkshuisvesting. Het kan mogelijk worden dat men voor beleggers werkt, maar ook – en liever – als verkoper van nieuwe woningen omdat de winst die daarmee gemaakt wordt elders geinvesteerd kan worden in het pakket sociale woningbouw dat men beheerd. Die kerntaak komt steeds meer onder druk te staan en zou geholpen zijn met verdiensten uit andere sectoren.

Maar dat zijn ontwikkelingen waarvoor de restauratie van het Agnetapark inderdaad een goede referentie lijkt.

De woningbouw uit de eerste bouwfase aan het eind van de vorige eeuw die aan het eind van de jaren tachtig is gerestaureerd.

Een blokje woningen uit de tweede fase met op de voorgrond een van de grotere woningen voor hoger personeel.

Plattegrond van het complete Agnetapark. Rechts het oude deel in Engelse landschapstijl, links de tweede fase. In het midden De Lindenhof en de voormalige winkel.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels