nieuws

Julius Posener schrijft over Hans Poelzig

bouwbreed Premium

De vooraanstaande Berlijnse architectuurhistoricus Julius Posener publiceerde gelijktijdig twee boeken. Bij Birkhauser verscheen een uitgebreide herdruk van zijn autobibliografie ‘Fast so alt wie das Jahhundert’ van de inmiddels negentig jarige auteur.

Bij Vieweg verscheen een Duitse herdruk van zijn aanvankelijk in het Engels geschreven boek ‘Hans Poelzig, sein Leben, Sein Werk’. Hier gaat het om een van de expressionisten uit de recente bouwkunstgeschiedenis in Duitsland.

Posener, bijna zo oud als deze eeuw, behoort tot de vooraanstaande architectuurhistorici. Na zijn geboorte in Berlijn vluchtte hij als Jood in de jaren dertig. Hij werkte ondermeer als redacteur van het vooraanstaande l’Architecture d’Aujour’hui in Parijs, in Israel, trad in dienst bij de Engelse marine, en werkte nog in Engeland en Maleisie. Uiteindelijk kwam hij terug in Berlijn en kreeg een leeropdracht architectuurgeschiedenis. Dat was opmerkelijk, omdat Posener een bouwtechnische opleiding had genoten, waarna hij in aanraking kwam met veel belangrijke architecten, mede door zijn afwisselend correspondentschap en redacteursfunctie bij het nog altijd toonaangevende architectuurtijdschrift uit Parijs. De bibliografie laat zich makkelijk lezen en brengt te verwachten ontmoetingen in beeld, met architecten zoals Hans Poelzig, Erich Mendelsohn, Le Corbusier en anderen. Maar het boek geeft toch in de eerste plaats een persoonlijk getinte levensbeschrijving, soms wat uitgebreid, op andere momenten wat summier. Hans Scharoun komt even ter sprake, maar van zo’n eminente Berlijnse architect zou men meer hebben willen weten. Daardoor kreeg ik bij het lezen toch een wat teleurstellend gevoel dat men sprokkelend weinig over die ontmoetingen met bijvoorbeeld architecten leest en wat veel over minder relevante belevenissen van Posener, althans voor mij; voor de auteur lag dat kennelijk anders en het is niet oninteressant om weer eens geconfronteerd te worden met de problemen van een Jood(se familie) in de tragische periode van de jaren dertig.

In enkele details dekken beide boeken elkaar. Het boek over architect Hans Poelzig (1869-1936) schreef Posener op verzoek van de Architectural History Foundation van het Massachusetts Institute of Technology in New York. Posener kende Poelzig goed door zijn colleges architectonisch ontwerpen. Wat hem vooral boeide in zijn docent, was dat Poelzig zich er ronduit tegen verzette dat zijn studenten in de trant van de docent ontwierpen. Met docenten zoals Le Corbusier of Mies van der Rohe lag dat anders. Poelzig genoot vooral vermaardheid door zijn Berlijnse Grobetaes Schauspielhaus met een stalactiten gelijkend plafond met indirecte verlichting. Zijn ontwerpen voor het ‘Haus der Freundschaft’ (1916) en Festspielhaus in Salzburg (1920-’22) vormden hoogtepunten in het Duitse expressionisme.

Het interessante van Poseners boek over Poelzig is, dat hij het werk uitgebreid plaatst in zijn tijd. De vergelijkingen met werk van tijdgenoten wordt ook uitvoerig geillustreerd, waardoor men het in de vooral Duitse context kan plaatsen. Trouwens ook soms veel later in de eeuw plaatsvindende stromingen koppelt hij terug op de ontwikkeling in het werk van Poelzig.

Daarnaast is Posener heel selectief in de tekst van het boek. Hij schrijft ergens dat herhalingen van bekende ontwikkelingen niet zinvol zijn. Maar wel selecteerde hij voor het boek een aantal door hem als belangrijk ervaren bronnen die als ‘documentatie’ in de publikatie van werken zijn opgenomen. Dat geeft vaak een hoeveelheid achtergrondinformatie die aansluit op de wens om Poelzig in zijn tijd te plaatsen. Posener schreef zo een voortreffelijk documenterend boek over de vooraanstaande Duitse architect, van wie relatief weinig werk is uitgevoerd en behouden.

Het boek is met veel zorg, met name voor de illustraties, nu in het Duits uitgegeven.

Julius Posener: ‘Hans Poelzig, Sein Leben, sein Werk’. Uitgave: Vieweg, Braunschweig 1994. Formaat: 24 x 24 cm, 288 blz. ISBN: 3 528 08896 6. Prijs: (gebonden) DM 148.

Julius Posener: ‘Fast so als wie das Jahrhundert’. Uitgave: Birkhauser, Bazel 1994. Formaat: 14,5 x 22 cm, 332 blz. ISBN: 3 7643 2896 7. Prijs (gebonden) Zw.Fr. 35.

Reageer op dit artikel