nieuws

Reconstructie van Amsterdamse School-architect Piet Kramer

bouwbreed Premium

Architect Piet Kramer behoort met Michel de Klerk tot de spraakmakende voormannen van de Amsterdamse School. Hoewel de architectuurstroming de laatste jaren regelmatig in de belangstelling staat, is het werk van beide belangrijke architecten slechts mondjesmaat gedocumenteerd. Hoewel het archief van Piet Kramer vrijwel geheel verloren ging, is zijn werk nu overzichtelijk gereconstrueerd. Volgend jaar wordt er een expositie over zijn ruim tweehonderd bruggen in het Amsterdams Stedelijk Museum georganiseerd.

Nog recentelijk verscheen bij zowel de Rotterdamse Uitgeverij 010 een boek over de Amsterdamse School van een Italiaanse kunsthistorica als bij Architectura + Natura in Amsterdam een kleurrijk fotoboek. Het geeft aan dat er belangstelling is voor deze architectuurrichting, waarvan Michel de Klerk de nestor was.

Al jaren geleden schreef een Amerikaanse historica een overzicht van zijn werk, dat een goed uitgangspunt lijkt voor nadere bestudering. Het archief van De Klerk berust bij het NAi dat door de hoge rechten publikatie wellicht erg duur maakt.

Opvallend is dat buiten het NAi-archief om, in een geval als dat van Piet Kramer, veel te bereiken is. Zijn archieven gingen verloren. De gebouwen staan er tegenwoordig deels fris bij door recente restauraties (en soms erg ingrijpende renovaties). Aan de bruggen van Piet Kramer bruggen werd al eerder een boek gewijd, relatief kort nadat gemeentelijke diensten de fraaie brugtekeningen van de architect op microfilm hadden gezet en vervolgens vernietigde!

Dat alles moet het de jonge Duitse kunsthistoricus Bernhard Kohlenbach soms knap moeilijk gemaakt hebben, om het werk van Piet Kramer zo volledig mogelijk te reconstrueren. De auteur raakte op een excursie met studenten onder de indruk van Kramers architectuur en besloot daar op af te studeren. Het onderhavige boek is er een bewerking en vertaling van, die geslaagd is door de goed leesbare tekst.

Kramer is in ons land vooral bekend door zijn ontwerp van de Haagse Bijenkorf. Het gebouw is royaal in het boek opgenomen als winnaar van een besloten prijsvraag. Het is jammer dat nog steeds het overzicht ontbreekt van de overige ontwerpen van Staal, de gebroeders Van Gendt, A. Otten, J.M. Luthmann en een onbekende Duitse architect. Ditmaal is het ontwerp van Staal als enig alternatief plan in het boek opgenomen, omdat daar aanvankelijk de voorkeur van de adviseurs Berlage en Gratema naar uitging.

Het warenhuis staat er na een recente schoonmaker weer aantrekkelijk in het Haagse stadsbeeld bij. Binnen het gebouw – men koos Kramer ondermeer voor de hoge verwachtingen van zijn interieurs – is relatief weinig behouden. De centrale vide is dichtgebouwd, liften deels ontdaan van veel fraaie details en het dakterras functioneert ook niet meer. Alleen rond de hoofdtrap zijn nog authentieke werken van bouwkunstenaars voorhanden. In het boek zijn inrichtingsdetails opnieuw gedocumenteerd.

Bij de woningbouw is ook de bijdrage van Kramer aan het Park Meerwijk in Bergen uitvoerig opgenomen. De rij van drie woningen in dit wijkje duurdere huizen in de Amsterdamse Schooltrant ging al spoedig door brand verloren. Het is interessant te zien hoe een bijna organische architectuur in deze parkachtige omgeving door Kramer werd ontwikkeld. In feite ging het om eenvoudige baksteenarchitectuur onder een rieten dak. De uitwerking van de plattegronden en opstanden is zorgvuldig op de omgeving afgestemd.

Het boek bevat zo een groot aantal aanknopingspunten die de kennis van de architectuur van Piet Kramer verbreden. Veel aandacht is besteed aan zijn sociale woningbouw, enkele vroege ontwerpen en natuurlijk de talrijke bruggen.

Zo ontstond een voortreffelijk boek, dat heel toegankelijk is geschreven. Hinderlijk is dat het boek in een (te) kleine letter is opgemaakt en dat niet alleen voortdurend voetnoten voor bijschriften worden aangezien, maar men vervolgens pagina’s verder moet bladeren om de bijschriften te vinden. Tegenover dat ongerief voor lezers staat een met zorg opgemaakt boek. Het nog bestaande werk is geillustreerd met recente kleurenfoto’s die voor het boek zijn gemaakt.

Het blijft opmerkelijk dat ook dit boek door een buitenlander geschreven is, terwijl Nederlandse kunsthistorici werkloos toezien. Maar als opmaat voor de tentoonstelling in het Stedelijk volgend jaar vormt het boek een voorbeeldige uitgave.

WvH

Bernhard Kohlenbach: ‘Pieter Lodewijk Kramer – architect van de Amsterdamse School’. Uitgave: V+K Publishing/Immerc, Naarden 1994. Formaat: 22 x 28 cm, 240 blz. ISBN: 90 6611 173 9. Prijs: (gebonden) – 99; na 1 januari – 125.

Ontwerp van Piet Kramer voor een brug van beton over het Amstelkanaal in de Van Woustraat uit 1916.

Reageer op dit artikel