nieuws

Adolf Meyer uit de schaduw van Gropius

bouwbreed Premium

De naam van architect Adolf Meyer (1881-1929) is bekend als zeg maar ‘chef de bureau’ van Walter Gropius. Een tentoonstelling in het Bauhaus-Archiv in Berlijn maakt duidelijk wat Theo van Doesburg al vroeg in het Bouwkundig Weekblad inschatte, toen hij de volgorde van de namen omdraaide. Bovendien onthult de catalogus de sterke invloed van Nederlandse architectuur op het onderwijs aan het fameuze Bauhaus in Weimar.

De architect Walter Gropius publiceerde het werk van zijn bureau bij voorkeur onder eigen naam. Na een onderbreking van de samenwerking met zijn naaste medewerker Adolf Meyer, kwamen zij overeen dat zowel vroegere werk als nog samen te realiseren ontwerpen, voortaan onder beider naam gepubliceerd zou worden. Gropius ‘vergat’ de afspraak nogal eens, of zwakte die af door ‘Gropius met Meyer’ te vermelden.

Annemarie Jaeggi schreef het bij de tentoonstelling verschenen boek en deed dat nogal breedvoerig. Derhalve wordt de aanvang van de fameuze kunstopleiding aan het Bauhaus in Weimar, gesticht door Gropius, grondig beschreven. Meyer was er als compagnon van Gropius nauw bij betrokken door zijn aanstelling als de eerste docent architectonisch ontwerpen. Hoewel de architectuur vanaf de oprichting een centrale plaats heette in te nemen, duurde het lang voordat Meyer zijn leeropdracht kreeg.

Adolf Meyer nam de draad van zijn eigen studie voor het Bauhaus op, zoals hij die had geleerd van de Nederlandse architect Lauweriks, die evenals bijvoorbeeld Berlage, graag op een meetkundig raster ontwierp.

Bij een meervoudige opdracht voor een landhuis leerde Meyer ook architect J.J.P. Oud kennen, die eveneens deelnam en de hoogste waardering oogstte; het ontwerp is niet gebouwd. Meyer en Oud ontmoeten elkaar zowel in Duitsland als in Nederland, waar de Duitser zich van recente ontwikkelingen op de hoogte stelde. Met name via het villaontwerp van Oud zijn invloeden zichtbaar geworden in de architectuur van Meyer en Gropius.

Interessant is de breedvoerige beschrijving van de invloed die Theo van Doesburg op het Bauhaus uitoefende. Gropius was het niet eens met Van Doesburg, die bovendien in de omgang niet de makkelijkste was. Gropius vroeg hem bewust niet om aan het Bauhaus les te geven. In 1921 loste Theo van Doesburg dat eenvoudig op met een ‘De Stijl-cursus’ in Weimar, waar hij geruime tijd verbleef, buiten het Bauhaus. Er schreven veertig mensen in, waarvan er 25 regelmatig de wekelijkse lessen van twee uur volgden en deels aan het Bauhaus studeerden. Natuurlijk was dit wel bekend. Maar Annemarie Jaeggi is van mening dat de invloed van Theo van Doesburg nauwelijks overdreven kan worden, en tot nu toe onvoldoende is onderzocht.

Dat is een onverwacht actuele ingang voor tentoonstelling en het daarbij verschenen boek. Bovendien brengt de expositie aan het licht, waarom eerder verschenen boeken relatief weinig werk van Gropius bevatten, dat zeker niet altijd op het niveau van zijn erkend Bauhauslerschap stond. Vroeg werk is deels door hem ‘verzwegen’ omdat het traditioneel oogde en zijn latere werk in de Verenigde Staten haalde niet het niveau van de belangrijke voormannen van het Nieuwe Bouwen. Zijn laatste ontwerp, het Bauhaus-Archiv in Berlijn is daar een tragisch voorbeeld van, dat ook nog voor een andere Duitse stad werd ontworpen.

Adolf Meyer werkte lang in zijn schaduw en overleed vrij jong ten gevolge van een ongeluk. Een gevolg was dat een in voorbereiding verkerend boek over het werk van Meyer nooit verscheen. Na de samenwerking met Gropius werkte hij korte tijd zelfstandig en was aansluitend werkzaam in Frankfurt am Main onder stadsbouwmeester Ernst May. In dit latere werk ging het meer om eenvoud en logica, dan om de vormwil van de Nieuwe Bouwers. Zo bleef Meyer tot deze tentoonstelling tamelijk onbekend. De expositie gaat later door naar Weimar en Frankfurt.

‘Adolf Meyer – Der zweite Mann, Ein architekt im Schatten von Walter Gropius’ door Annemarie Jaeggi. Uitgave: Argon, Berlijn 1994. Formaat: 21 x 27 cm, 488 blz. ISBN: 3 87024 264 7. Prijs: 9 (gebonden in linnen band) DM 98,-. In het museum kost een ingenaaide versie DM45.

De gelijknamige expositie in het Berlijnse Bauhaus-Archiv duurt tot 29 mei en is dagelijks, behoudens dinsdags, van 10 tot 17 uur geopend.

WVH

Isometrie van de gasfabriek in Frankfurt, ontworpen door Adolf Meyer in 1926/27.

Reageer op dit artikel