nieuws

Oud-hoogleraar breekt lans voor meer inbreng aannemers Uitwerken aanbieding met alternatieven kost veel tijd

bouwbreed Premium

Aannemers moeten van opdrachtgevers moeten meer tijd krijgen voor het ontwikkelen van alternatieven bij aanbestedingen. Zij zijn het nu eenmaal die het best ke beoordelen wat de invloed van de uitvoering op het ontwerp is.

En het minste wat de opdrachtgever kan doen, is de aannemers een serieuze kans te geven alternatieven op het besteksontwerp in te dienen. Bovendien moet voor het beoordelen van de aanbiedingen ook een langere periode worden gereserveerd.

Dit zei prof. ir. A. Glerum vrijdag in Delft in zijn afscheidsrede in de Aula van de Technische Universiteit Delft. Glerum was tot 1 oktober vorig jaar als hoogleraar werkzaam in de vakgroep Waterbouwkunde van de TU Delft, waar hij zich bezig hield met ‘Ontwerp en uitvoering van waterbouwkundige constructies (landinwaarts)’. Hem is met ingang van 1 oktober 1993 eervol ontslag verleend wegens vervroegde uittreding.

In zijn rede, met als titel ‘Droge waterbouw’, ging hij in op de veranderingen die zich op dit gebied hebben voorgedaan, en dan met name de veranderende rol van partijen betrokken bij het besluitvorming en het bouwproces.

Einde van de jaren 50 kende grote poen een lange, nauwelijks veranderende traditie. Planvorming en ontwerp werden verzorgd door de overheid, de aannemer voerde dat ongewijzigd uit. De rol van de politiek en de gekozen bestuurder was bescheiden, vaak waren zij niet meer dan goedkeurders van de plannen van ambtelijke apparaten. Ook de invloed van de bevolking was gering.

Sindsdien is er veel gewijzigd. In het kielzog van de Club van Rome en de ‘flower people’ kwamen de aanzetten tot meer begrip voor het milieu en een mondiger burger. Bij de bouw van de Utrechtse baan werd aan protesten van omwonenden niet of nauwelijks gehoor gegeven. Wel werd duidelijk dat een uitvoeringsmethode met een bemaling om ‘in den droge’ te ke bouwen in de toekomst nog maar weinig toegepast zou ke worden, ook als is het de goedkoopste bouwwijze.

Vijf jaar na de protesten van de burgers bij de voorbereiding van de A27 door Amelisweerd In het voetspoor van de burgers nam ook de politiek een leidende rol. Vooral het parlement bepaalde hoe de afsluiting van de Oosterschelde zou moeten geschieden. De politiek veranderde van uitsluitend goedkeurders van ambtelijke plannen naar vaststellers van randvoorwaarden. Daarmee werd de politiek tot een partij in het bouwen die dwong tot het ontwikkelen van aan de omgeving aangepaste technieken.

Wedijver

De rol die de aannemer speelt bij voorbereiding en bouwproces is ook sterk gewijzigd, zo hield Glerum de toehoorders voor. Was de aannemer rond ’55 vooral uitvoerder van door anderen gemaakte ontwerpen, langzamerhand werd hem een steeds belangrijker rol toebedeeld in het ontwerp. Als voorbeeld mag gelden de Nabla-liggers voor de spuisluizen in het Haringvliet waar de aannemerscombinatie Nestum, met daarin de meeste grote Nederlandse aannemers, haar kennis van zowel uitvoering als ontwerp inzette.

Het ontwerp voor de Stormvloedkering Oosterschelde werd gemaakt door een team van mensen van aannemer en Rijkswaterstaat. Dat was niet alleen een gevolg van wijzigende posities in het rollenspel, maar ook van de noodzaak de grootst mogelijke creativiteit te leveren voor deze onder zeer moeilijke omstandigheden te bouwen constructie. Bij de Stormvloedkering Oosterschelde ontbrak slechts een ding. Dat is concurrentie, want “wedijver is nu eenmaal een van de drijvende krachten achter onze westerse samenleving”, aldus Glerum. Bij de Stormvloedkering in De Nieuwe Waterweg was de gang van zaken wezenlijk anders dan in het verleden. Ditmaal geen concurrentie op basis van prijzen voor een door de overheid gemaakt ontwerp, maar concurrentie op basis van de combinatie van ontwerp en een gegarandeerde prijs voor de uitvoering daarvan, een en ander aan de hand van randvoorwaarden en prestatie-eisen van Rijkswaterstaat. Glerum is ervan overtuigd dat daardoor “alle denkbare oplossingen de revue zijn gepasseerd en door het filter van de realiteit, namelijk de uitvoerbaarheid en de kosten, zijn gezeefd”.

Alhoewel door concurrentie in ontwerp en prijs bij dit po alles er uit gehaald is wat erin zat, denkt Glerum dat deze en andere vormen van ‘ontwerp en bouw’ -contracten voorbehouden moeten blijven aan grote projecten. Voor het merendeel van de droge waterbouwwerken is dit niet het geval. Daar ligt het ontwerpen door de overheid of door -meestal in concurrentie gekozen- ingenieursbureaus meer voor de hand.

Toekomst

Op het terrein van ontwerp en uitvoering zijn de veranderingen ook aanzienlijk. Tot zo’n vijf jaar geleden werden vrijwel alle waterbouwkundige kunstwerken gemaakt in bemalen bouwputten. Dit heeft het vakgebied zijn naam ‘droge waterbouw’ gegeven. Het was voor opdrachtgevers een financieel aantrekkelijke bouwwijze.

Tegenwoordig is bouwen in open bouwput vrijwel onmogelijk geworden doordat het een te grote aantasting van de leefomgeving betekent. Toekomst ligt volgens Glerum bij het integreren van de tijdelijke en de definitieve constructie. Bijvoorbeeld het toepassen van diepwanden in combinatie met een gewapende onderwatervloeren.

Boren

Het meest omgevingsvriendelijke, zij het niet het goedkoopste, zijn echter de boortechnieken. In Duitsland en Japan ontwikkeld kennen deze nu al verschillende varianten. In de lopende ontwikkelingen kan Nederland wellicht bijdragen. te denken valt aan diverse graaftechnieken en hydraulisch grondtransport, waarbij Nederland internationaal voorop loopt.

Een waarschuwing is daarbij wel op zijn plaatst vond Glerum. “Men moet zich realiseren dat achteraan in een rijdende trein wordt gesprongen, maar dat nog een weg door de trein naar voren moet worden gebaand.” Gelukkig kent de wereld vele laatbloeiers.

“Ook spatlese, gemaakt van een laat geoogste druif, is een gerenommeerde wijnsoort”, stelde de oud-hoogleraar vast.

Reageer op dit artikel