nieuws

‘Een kerk zonder toren is toch zeker geen kerk meer’

bouwbreed

De bebouwing van het middengedeelte van het Waardeiland blijft de gemoederen bezig houden. Volgens wethouder Van Rij is er niets aan de hand.

Maar zijn tegenstander J. M. G. Melkert denkt daar heel anders over. Diens conclusie lijkt te worden bevestigd na het doornemen van een stapel -dikke- ordners, waarin alle informatie inzake de ontwikkeling van het Waardeiland (vanaf het prilste moment) gedetailleerd is verzameld.

Rechtszaken Peter Stuvel De geschiedenis voert terug naar 1972. Dan trekt de toenmalige topman Molkenboer van het ministerie van Economische Zaken aan de bel bij zakenman J. M. G. Melkert. Die heeft in het verleden al eens -met succes- steun verleend aan in nood verkerende bedrijven.

Reddingsoperatie

Of hij geen kans ziet zon reddingsoperatie uit te voeren voor het in problemen verkerende bouwbedrijf IBB en de eveneens in de gevarenzo^ne belande Koninklijke Nederlandsche Grofsmederij, informeert Molkenboer.

Daartoe is Melkert bereid. Onder een uitdrukkelijke voorwaarde: dat hij (via zijn bedrijf Nieman Holding) samen met de gemeente Leiden het eiland kan ontwikkelen tot een woongebied volgens een gemeenschappelijk vast te leggen visie. Die overeenkomst komt er.

De Nieman Holding laat door IBB voor de op het Waardeiland gevestigde Grofsmederij elders een nieuwe fabriek bouwen. Daardoor komt de grond op het eiland vrij. En op 24 december 1973 draagt ook het bouwbedrijf de gronden die het bezit op het Waardeiland over aan Nieman Holding: ‘Teneinde Nieman Holding in gelegenheid te stellen op het eiland een ontwikkelingspo tot stand te brengen.’ Het po wordt opgesplitst in vier fasen. Waarna op 19 december 1977 de gemeente Leiden (vertegenwoordigd door A.

Bakker) en de Nieman Holding een exploitatie-overeenkomst voor het Waardeiland afsluiten. Daarin staat ondermeer dat Nieman Holding zich verplicht ‘voor eigen rekening en exploitatie en ten genoegen van B en W te zullen onderhouden, wijzigen en/of vernieuwen wegen, parkeervoorzieningen, bruggen, groenvoorzieningen, oeververbindingen, oevervoorzieningen, waterpartijen en speelterreinen’. De hiertoe benodigde grond zal worden overgedragen aan de Nieman Holding.

De akte bevat voorts een kettingbeding. Volgens Melkert bedoeld om te bewerkstelligen dat bij onverhoopte doorverkoop van het po de plannen conform de oorspronkelijke opzet worden uitgevoerd.

Aan de akte zijn tenslotte gekoppeld de ‘Algemene Verkoopvoorwaarden Waardeiland’.

De eerste fase wordt onder auspicien van Nieman Holding gerealiseerd. Maar de ontwikkeling van fasen 2, 3 en 4 wordt op 27 december 1977 doorverkocht aan Van Wijnen Vastgoed en Westland Utrecht Hypotheekbank (WUH). De akte waarin dit is geregeld, wordt namens beide ondernemingen ondertekend door resp. A. Baar (huidige topman van NBM Amstelland) en M. H. F. van Buuren. Het kettingbeding wordt daarin onverkort gehandhaafd. Ook wordt verwezen naar de algemene voorwaarden.

Vergunningen

Van groot belang is ook artikel 26. Dat bepaalt dat ‘alle vergunningen moeten lopen via verkoper’. Met andere woorden: kopers mogen niet rechtstreeks met de gemeente overleggen over vergunningen of wijzigingen in vergunningen. Dat is het exclusieve recht van Melkert. Intussen gaat de bouw van luxe dure koopwoningen op het eiland onverdroten voort.

Dan komt WUH in problemen. Failissement volgt. Van Wijnen besluit ook uit het po te stappen.

Maar een nieuwe gegadigde staat te trappelen om met -althans een flink deel van- het po door te gaan: het ABP. Op 30 juni 1982 wordt de koopakte daartoe met WUH ondertekend.

Opvallend is dat de later in opspraak komende ABP-topman Masson de koop van een po van f. 100 miljoen bij volmacht laat uitvoeren door een (kandidaat-)notaris, te weten mr. J.A. de Bruijn in Zevenhuizen. Melkert verbaast zich daar tot op de dag van vandaag over.

Verdwenen

Op 6 september 1989 komt ook Nationale Nederlanden voor het Waardeiland in beeld. Van WUH wordt -voor de boekwaarde van f. 10 miljoen- overgenomen de kadastrale sectie O 3905. Dat blijkt fase 4, ofwel het middengebied.

Ook het ABP draagt zijn rechten over aan Nationale Nederlanden.

In die akte is het kettingbeding op onverklaarbare wijze verdwenen. Toeval? Of wellicht opzet om zodoende de handen vrij te krijgen voor ontwikkelingen die haaks staan op de oorspronkelijke opzet?

In alle gevallen blijven steevast de algemene verkoopvoorwaarden van kracht. Daarin is de bepaling opgenomen dat ‘koper en/of diens rechtverkrijgenden zich voor wat betreft de inrichting der tuinen, het gebied van de niet-openbare wegen, de groenvoorzieningen en de waterpartijen zullen conformeren aan de architectonische visie die aan het plan Waardeiland ten grondslag ligt’.

Volgens Melkert is de aankondiging van B en W, in 1986, om het bestemmingsplan te wijzigen teneinde het middengebied op andere wijze te bebouwen dan in 1977 was besloten, dan ook op alle fronten strijdig met de tussen hem en gemeente gemaakte afspraken.

Hij tekent beroep aan tegen de voorgenomen bestemmingsplanwijziging. Op 11 maart van dit jaar pas komt het ‘Uitwerkingsplan Waardeiland’ aan de orde in een vergadering van de commissie volkshuisvesting en ruimtelijke ordening.

Schadeclaim

Melkert maakt in een voor de commissie opgestelde notitie onomwonden duidelijk een schadeclaim te zullen indienen als de wijziging doorgaat. De behandeling van het onderwerp neemt zoveel tijd in beslag dat besloten wordt er op 1 juli wederom over te praten. De commissie lijkt zich de reikwijdte van de inbreng van Melkert niet of onvoldoende te realiseren. De aankondiging van een juridische procedure deert kennelijk niemand.

Een onderschatting van Melkert die de gemeente wel eens heel duur te staan kan komen. Melkert is niet zomaar een zakenman. Hij heeft in zijn leven wereldwijd tal van grote infrastructurele werken (vliegvelden, metros, spoorlijnen, havens, bruggen, tunnels etc.) gebouwd. Kortom, een tegenstander van formaat voor de gemeente Leiden.

Uiteindelijk sturen B en W op 8 juli 1993 een brief aan Melkert met de mededeling dat zij, op advies van de commissie, zijn bezwaren tegen de planwijziging ongegrond verklaren.

Gedempt

Het bouwrijp maken van het middengebied is dan al begonnen. En wat blijkt? Het openbaar water, dat eigendom is van de Panamese handelsonderneming Eurafrican (die begin jaren tachtig de failliet gegane Nieman Holding ‘met alle rechten en plichten’ heeft overgenomen en waarvoor Melkert als gevolmachtigde optreedt) is gedempt.

Melkert bestempelt dat als ‘diefstal die we niet over onze kant ke en zullen laten gaan’. De gemeente is volgens hem mede-verantwoordelijk, door een vergunning te verlenen voor het bouwrijp maken. Dat is een van de redenen om de gemeente voor de rechter te slepen. Maar dat gebeurt tevens omdat de gemeente zich volgens Melkert onttrekt aan de ontwikkelingsvisie voor het Waardeiland: ‘Die hebben we samen vastgelegd. Dan kun je niet als een partij zomaar even besluiten daarvan af te wijken.

De woningen die tot nu toe op het Waardeiland zijn gebouwd, werden verkocht met verwijzing naar nog te realiseren winkels. Nu die er niet komen betekent dat een devaluatie van die woningen. Ik wens daarvoor geen verantwoordelijkheid te dragen en zal namens al die gedupeerde bewoners eisen dat het plan wordt uitgevoerd conform de oorspronkelijke opzet. Gebeurt dat niet dan eis een schadevergoeding van f. 50 miljoen. Een kerk zonder toren is immers geen kerk meer…”

De Leidse ondernemer Wilms Floet deelt die zienswijze. ‘Ik heb in 1976 plannen gemaakt, gebaseerd op het feit dat er winkels zouden komen. Daarin heb ik flink geinvesteerd. Nu blijkt niet gerealiseerd te worden wat ik gekocht heb. Dat betekent voor mij een geweldige inkomstenderving. Daarvoor wens ik een schadevergoeding van de gemeente Leiden. Ik raam die op f. 5 miljoen’, stelt hij vast.

Blijft tenslotte over de vraag waarom de gemeente al in 1977 een verklaring van geen bezwaar aanvraagt bij (en ook krijgt van) de provincie voor de bebouwing van het middengebied en vervolgens die bebouwing eenvoudigweg niet wordt uitgevoerd. Dat voortdurende uitstel lijkt de gemeente nu te gaan opbreken. Het woord is aan de rechter.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels