nieuws

Zes routes rond Waterlinie en Kromme Rijn dagen fietsers uit

bouwbreed

“Om alle oorden, ja zelfs het allerellendigste gat ligt een greppel vol er, waar eerst een brug over moet worden gebouwd voor men kan oversteken” , schreef Hertog Alva vertwijfeld aan koning Filips II. Met deze beschrijving van de waterlinie begint de onlangs uitgebrachte fietsroute langs dit historische verdedigingswerk. In dezelfde serie cultuurhistorische routes in de provincie Utrecht is ook een gids over het Kromme Rijngebied verschenen.

In beide werkjes worden drie fietsroutes beschreven. Die met het boekje in de hand en een apart kaartje op het stuur uitstekend zijn te fietsen. Verder worden de wegen gemarkeerd met borden. De routes zijn zo uitgezet dat men weer uitkomt bij het startpunt.

De route langs de Waterlinie heeft een totale lengte van ruim 140 kilometer. Door gebruik te maken van routeverkortingen bij Breukelen en Utrecht ke kortere stukken worden gereden. De noordroute is 47 kilometer lang, de middenroute 53 kilometer en de zuidroute 45 kilometer. Bij de verdedigingswerken staan informatieborden met gegevens over aanleg, bezetting en bewapening.

Rampjaar

In het rampjaar 1672 hield de toen ruim vijftig jaar oude linie de oppermachtige Franse legers van Lodewijk XIV tegen, terwijl de buiten de linie gelegen stad Utrecht in Franse handen viel. Eeuwenlang waren de autoriteiten overtuigd van de kracht van de waterlinie. Na het herstel van de Nederlandse onafhankelijkheid in 1814 vangt ook een nieuwe aanpak van de landsverdediging aan. Dat resulteert in uit breiding van de linie naar het oosten. Uit de periode 18161826 dateren de forten op de Biltstraat, Blaukapel, Vossegat, De Klop, De Gagel en de vier Lunetten. Met uitzondering van de Lunetten bestaan deze forten uit een lage rondgaande wal met een gracht tegen bestormingen.

In de jaren daarna worden nog nieuwe forten aangelegd en bestaande uitgebreid. Verder worden forten verhoogd door de bouw van imposante ‘bomvrije wachthuizen en torens.

Deze kostbare voorzieningen waren in 1860 al verouderd door de uitvinding van het getrokken geschut. Toch wordt de linie nog tot 1881 uitgebreid. De snelle ontwikkelingen op artilleriegebied gaan echter zo snel dat het nut ervan al achterhaald was bij de voltooiing van de bouw. In de periode 1883 tot 1914 wordt de tweede grote verdedigingslinie aangelegd. De Stelling van Amsterdam heeft een omtrek van 135 kilometer, waarin een veertigtal forten zijn opgenomen.

Zelfs in de jaren dertig werd de waterlinie nog beschouwd als een belangrijk verdedigingswerk. Hoewel deze manier van verdedigen toen al erg was verouderd, had dat wel tot gevolg dat de forten nu nog steeds in relatief goede staat verkeren. In 1960 worden de waterlinie opgeheven als verdedigingswerk, maar de forten, inundatievoorzieningen, kazematten en tankversperringen vormen een monument van formaat.

Kromme Rijn

In het Kromme Rijn-gebied zijn eveneens drie routes uitgestippeld. De Dorpenroute (43 kilometer) , Kastelenroute (30 kilometer) en Boerderijenroute (28 kilometer) voeren langs het rustige water van de Kromme Rijn. Maar ooit was was dit deel van de hoofdstroom van de Rijn.

In het Kromme Rijngebied zijn ook diverse oude dorpjes. De Franken stichtten in de achtste eeuw houten, Bunnik, Odijk, Werkhoven en Cothen. In de loop van de Middeleeuwen kregen de dorp een brink; een gemeenschappelijk stuk weide dat ook werd gebruikt als verzamelplaats voor het vee.

De dorpen werden soms gevormd door een aantal boerderijen en rond kastelen en buitenplaatsen. De kastelenroute voert langs een groot aantal buitenplaatsen en kastelen.

Varierend van eenvoudige donjon tot uitgestrekte ridderplaatsen. De monumentale boerderijen strekken zich vooral uit in het poldergebied van Schalkwijk. De route voert langs verschillende typen boerderijen.

Cultuurhistorische routes in de provincie Utrecht zijn een uitgave van Buijten&Schipperheijn BV. De boekjes zijn verkrijgbaar bij de boekhandel en bij diverse VVV-kantoren. De Hollandse Waterlinie kost f. 15,90 (ISBN 90-6064793-9) en het Kromme Rijngebied is verkrijgbaar voor f. 13,90 (ISBN 90-6064-7793).

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels