nieuws

Revisie nodig van ontwerpen rond Berlijnse Reichstag

bouwbreed

De verrassende uitkomsten van een stedebouwkundige prijsvraag rond de Reichstag en de huisvesting daarin voor de Bondsdag stuiten op grote problemen. Opnieuw blijken prijsvraagjury’s andere keuzes te hebben gemaakt dan de opdrachtgevers. Een tweede ronde moet nu uitkomst brengen.

Architectuur Wim van Heuvel De stedebouwkundige prijsvraag voor de directe omgeving van de Reichstag werd gewonnen door de sinds kort voor zich zelf begonnen Berlijnse architect Axel Schultes.

De snel naam makende architect heeft als belangrijkste ontwerp zijn Museum Bonn vorig jaar gerealiseerd, naast de Bundes Kunsthalle terzijde van het gebied van de Bondsdag. In een verrassend helder stramien werden functies logisch ondergebracht. Deze prijsvraag leek een voortreffelijke prijswinnaar te hebben opgeleverd.

Inmiddels signaleerde de Frankfurter Allgemeine Zeitung echter de nodige twijfel of het ontwerp ooit in deze vorm zal worden gerealiseerd. Met name vormt de huisvesting van de kanselier een probleem waaraan Axel Schultes in een tweede ronde het nodige moet bijschaven, mede aan de hand van een bijgesteld programma van eisen. Opmerkelijk daarbij is dat ook winnaars van de tweede en vierde prijs voor een tweede ronde zijn uitgenodigd.

Een van de achtergronden lijkt, dat men bij het hoogst bekroonde ontwerp bang is voor ‘een neiging tot monumentaliteit’, hetgeen juist in Berlijn na de megalomane plannen van Hitler en zijn architect Speer op vrijwel dezelfde locatie geen juist startpunt lijkt voor het politieke centrum van het herenigde Duitsland.

De Bondsdag Voor een paralel lopende tweede prijsvraag werd een plan voor herinrichting van de voormalige Reichstag gevraagd.

Ook hier ging het om een prijsvraag die open was voor alle Duitse architecten, maar waar daarnaast ook een aantal buitenlandse ontwerpers voor waren uitgenodigd.

De deels door brand verwoeste Reichstag is na de oorlog wat de gevels betreft gerestaureerd, waarbij de verdwenen koepel echter niet is gereconstrueerd. Binnen de gevels is zoveel mogelijk bouwvolume in min of meer oorspronkelijke staat bewaard en werden met name in het hart van het gebouw geheel nieuwe ruimten in eigentijdse stijl ingebouwd.

Bij de prijsvraag werd herhuisvesting binnen de gevelschil van de Bondsdag in de voormalige Reichstag gevraagd, zo nodig met aanvullende bebouwing. Drie buitenlanders wonnen de hoogste prijzen, tot verbijstering van onder anderen plaatselijke politici. Bundessenator Peter Radunski sprak in dit verband over een ‘misdruk’.

Architect Pi de Bruijn van de Amsterdamse Architecten Cie, ontwerper van de uitbreiding van de Tweede Kamer in Den Haag, was een van de eerste prijswinnaars. Hij was van oordeel dat de weinig florisante geschiedenis van de Reichstag er voor pleitte de plenaire vergaderzaal buiten het oorspronkelijke bouwvolume te situeren. Als in Brasilia plaatste hij een schotelvormige zaal op een verhoogd plein voor het oude gebouw. Terzijde was nog een bouwvolume nodig voor aanvullend bouwvolume terwijl alle verdere ruimten binnen het bestaande gebouw werden gesitueerd. Veel nog bestaande ruimten in de Reichstag zouden daarmee behouden blijven.

In Berlijn beschouwden tegenstanders van De Bruijns plan het als pure schoolmeesterij dat een buitenlander even vertelde wat het kon worden beste gedaan om de historie van het land geen geweld aan te doen.

Voor de tweede ronde zijn nu nadere eisen gesteld die Pi de Bruijn zal moeten verwerken, waarschijnlijk dus toch met de plenaire zaal in de Reichstag.

Belachelijk duur Medewinnaar Sir Norman Foster had de zaal wel in het oude gebouw ondergebracht, maar ook een inmense staalconstructie opgericht voor een baldakijn-vormig dak boven en naast de Reichstag. Bij het toetsen van dit ontwerp aan de prijsvraagvoorwaarden hebben kostendeskundige even een

je dicht gedaan. Al spoedig na de jurering circuleerden berichten over geschatte bouwkosten die stevig de pan uit rezen. Foster moet dus ook een ingrijpende vereenvoudiging in tweede ronde doorvoeren.

De derde winnaar was Santia go Calatrava. Hij zette een nieuwe en hogere koepel op het oude gebouw met aansluitende gewelfde lichtkappen van glas boven een ingrijpend ontkernd bouwvolume met spectaculaire foyers rond de zaal. In het exterieur betekende het voornamelijk een toevoeging van de koepel, die vooral van binnenuit een spectaculaire staalconstructie liet zien.

Foster en Calatrava waren genoodzaakt om voor de grote gevraagde plenaire zaal veel bestaande bouwvolume binnen de gevels te slopen, hetgeen in feite ingaat tegen de richtlijnen voor monumentenzorg.

Het is de vraag in hoeverre beiden er in slagen om de honderden dienst- en kantoorruimten voor fracties ook nog binnen het gebouw te realiseren.

Was het voorstel van het dak van Foster belachelijk duur, ook Calatravas oplossing was niet goedkoop en Pi de Bruin had langzamerhand ook nogal een stevig kapitaal nodig voor de nieuwe zaal. De tweede ronde wordt daarmee even spannend als de eerste, maar de vraag of het een bruikbaar ontwerp oplevert is helemaal niet zo zeker omdat in politieke kringen nogal wat uiteenlopende opvattingen heersen, ook bijvoorbeeld inzake de eventuele reconstructie van de koepel. Daarmee lijkt de uitslag onzeker. De jury heeft in eerste ronde in ieder geval met drie totaal verschillende ontwerpen aangegeven dat zi’j’ ook geen raad wist met dit probleem. Ruim twee maanden later mogen de drie winnaars opnieuw een ingrijpend pve vormgeven.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels