nieuws

Restauratie Plantagekerk kent angstige momenten

bouwbreed

“Je bent actief bezig met een erfenis uit vroeger tijden. Daar moet je zuinig op zijn zodat de gebouwen later goed aan kinderen van nu ke worden overgedragen.” Woorden van G. Nijhof van Nijhof & Haasjes Architecten in Zwolle. Nijhof is de geestelijke vader van het grootste renovatiepo dat momenteel in de Zwolse Plantagekerk wordt uitgevoerd. De uit 1875 daterende kerk wordt onder andere van een kelder voorzien. Met de renovatie is ruim f. 4 miljoen gemoeid.

Manrho De Zwolse Plantagekerk wordt momenteel ingrijpend gerestaureerd. Hiermee is ruim f. 4 miljoen gemoeid.

Het is even schrikken wanneer je niets vermoedend de Gereformeerde kerk binnenstapt.

Een enorme diepte gaapt de bezoeker toe. Slechts de deuren die in niemandsland aan de muren lijken te hangen, herinneren nog aan de oorsponkelijke vloerhoogte. “Het geld van ome Jan” , de jongste hit van Willeke Alberti, schalt door de kerk. Bouwvakkers fluiten en zingen het refrein, dat uit de radio klinkt, uit volle borst mee. Er heerst in de bouwput alom bedrijvigheid. En wie dit aanschouwt kan zich moeilijk voorstellen dat het maar een haar had gescheeld of de Plantagekerk was door de slopershamer met de grond gelijk gemaakt.

Twaalf jaar geleden wees een onderzoek uit dat door houtrot de funderingen van de kerk aan het aantasten was. In 1874 was de kerk op een houten paalconstructie gefundeerd. De reden hiervan ligt volgens architect Nijhof bij het feit dat het vaste zand pas diep onder de grond te vinden is.

Daarnaast maakte ook de hogere waterstand, die rond het N.A.P. schommelde, een dergelijke fundering noodzakelijk.

Echter, door de inpoldering van de Zuiderzee is de waterstand gaan zakken. “En de funderingen zijn door die lage waterstand droog komen te staan. En dat heeft” , zo licht Nijhof toe, “als gevolg dat het hout gaat rotten” .

Sloop

Op het moment dat het onderzoeksrapport werd gepresenteerd kwamen er stemmen op om de Plantagekerk rigoreus te slopen en een nieuw gebedshuis te bouwen. “Het aantal stemmen voor sloop groeide gestaag en ook binnen de kerkekijke gemeente was de ‘behoudende groep een stuk kleiner.”

Die groep zou in 1989 echter in een klap groeien toen het Zwolse gemeentebestuur van de ene op de andere dag een sloopvergunning afgaf voor het voormalige paleis van de commissaris van de koningin dat schuin tegenover de kerk stond. Het paleis was door de Rijksgebouwendienst aan een projectontwikkelaar verkocht en die had fraaie woningbouwplannen op dat stukje grond.

Voor dat de Zwollenaren goed en wel wisten wat er aan de hand was, had de beul zich al een weg door het paleis gebaand. Plotseling was iedereen tot de conclusie gekomen dat een stukje uniek Zwolle geweld was aangedaan.

Blikvanger

Omdat het vroegere paleis uit dezelfde periode dateerde werd alles in het werk gesteld om in ieder geval de Plantagekerk te behouden. Dat lukte wonderwel. Al snel werd het stukje wijk met als blikvanger de kerk als beschermd stadsgezicht bestempeld. De kerk werd vervolgens eind 1990 op de Rijkslijst van beschermde monumenten gezet.

A. Beverwijk van het bouwbedrijf Beverwijk en Zonen BV uit Balkbrug, al in een eerder stadium door de behoudende groep benaderd met de vraag of hij de kerk kon renoveren, kreeg hiervoor de definitieve opdracht. Het was ook Beverwijk sr. die toen de behoudende groep met Nijhof in contact had gebracht. “Omdat” , zo lichtte de bouwer toe, “Nijhof de nodige ervaring heeft met renovatie van kerken.”

Samen met het Bouwtechnisch Adviesbureau Van Schieveen maakte Nijhof een grootscheeps renovatieplan. “Basis van dit plan vormde de vervanging van de houten fundering door een betonconstructie.

Daarnaast wilde het kerkbestuur extra ruimte in de kerk creeren. Dat gebeurt nu door het realiseren van een kelderruimte.”

Met de uitvoering van het po is vorig jaar september door het bouwbedrijf Beverwijk een begin gemaakt. Het bleek geen eenvoudig klusje.

Met name het afgraven van de grond, noodzakelijk voor het blootleggen van de fundering als ook het realiseren van de kelder, stuitte op de nodige problemen. “We hebben” , vertelt Nijhof, “behoorlijk wat last van wateroverlast gehad.

Omdat we uiteindelijk lager gingen dan de oorspronkelijke waterstand kwam het regelmatig voor dat ’s ochtends de kerk weer blank stond.” Er kon, om dit euvel tegen te gaan, niet zoals gebruikelijk bronbemaling worden toegepast. Dat zou volgens Nijhof de nodige risicos voor de belendende panden met zich meebrengen. Immers, die panden zouden door een teruglopende waterstand ke gaan verzakken.

Angstig

Overigens zijn er voor de betrokkenen in die eerste maanden van het project ook angstige momenten geweest. Bijvoorbeeld toen duidelijk werd dat de houten middenbalk nogal zwak was. “Toen was het niet denkbeeldig dat de kerk doormidden zou breken.

Logisch, want er was een ruimte van zeg maar 17 bij 34 meter zonder verbindingen ontstaan. Door snel met stutten en stalen dwarsverbindingen in te grijpen hebben we dit weten te voorkomen.” Deze tegenslagen zetten de werkzaamheden wel op zes weken achterstand. “Die achterstand is nu al weer aardig ingelopen” , benadrukt Beverwijk.

Er moet echter nog het nodige gebeuren. Hoewel het middenstuk op een oor na is gevild, ligt de kelderruimte verder nog helemaal open. Ligt de vloer er straks in dan zullen zowel in de kerk als daarbuiten de steigers worden geplaatst. “En dan gaat het snel. Ook buiten wordt de kerk gerestaureerd.

De scheuren in de muren worden gedicht en de gevels zullen worden gereinigd.”

Bij elkaar is met de renovatie een slordige f. 4 miljoen genmoeid. Dit bedrag is overigens exclusief de inrichting van de kelderruimte. Hiervoor heeft de opdrachtgever op dit moment geen geld meer.

Trots

Nijhof zegt te trots te zijn op de wijze waarop de Plantagekerk wordt aangepast. Op de vraag of er voor een architect niet meer eer te behalen valt bij nieuwbouw kijkt hij de vragensteller ietwat meewarig aan. “Natuurlijk nieuwbouw geeft voor een architect ook veel voldoening. Je kunt dan zeggen: Dit heb ik gecreeerd.

Maar in dit geval ben je met een erfenis van vroeger bezig.

En daar moet je zuinig op zijn zodat de gebouwen straks aan de kinderen ke worden overgedragen.”

De bedoeling is dat de restauratie van de Plantagekerk in december is afgerond.

Manrho

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels