nieuws

Zweeds oorlogsschip te kijk in Amsterdam

bouwbreed

Bij het scheepvaartmuseum te Amsterdam ke bezoekers tot en met 13 maart een groot aantal soms puntgave restanten van de Kronan zien: van fijnbesneden houten scheepsversierselen die alleen hun verf kwijt zijn tot een bolletje knoflook dat eruit ziet alsof een hedendaagse huisvrouw het alleen maar wat te lang in de koelkast heeft laten liggen. Alle facetten van de minimaatschappij op de Kronan komen aan de orde: de stoel van admiraal Creutz, de spulletjes van de scheepsdokter en -schoenmaker en zelfs enkele muziekinstrumenten, zoals een viool waarvan eigenlijk alleen de snaren ontbreken. Ook is er een van de 126 kanonnen van het magistrale vlaggeschip van 60 meter lang en 14 meter breed, dat tussen 1665 en 1672 door de Brit Francis Sheldon voor de Zweden gebouwd werd.

Volgens conservator Joost Schokkenbroek zijn de vondsten ongekend van gaafheid en zeggingkracht. ‘Het wrak is gewoon een tijdcapsule. En er zijn nu 10000 objecten naar boven gehaald, maar dat is nog maar een tipje van de sluier’, zegt hij. De spullen zijn zo goed gebleven door de koele temperatuur en de rust van het water en door het ontbreken van de verwoestende paalworm op de plaats waar het schip ‘kelderde: voor de kust van Oland. De ramp, die 800 van de 842 opvarenden het leven kostte, ging eigenlijk vooraf aan de werkelijke slag tussen de twee vloten; een kleine veertig schepen in totaal.

De Deens/Nederlandse oorlogsvloot zat de Kronan op de hielen en bevelhebber Creutz gaf (te) plotseling opdracht om overstag te gaan en de vijand tegemoet te varen. De haastige manoeuvre en een forse zijwind deden het schip overhellen.

Doordat er geen tijd meer was geweest om de geschutspoorten te sluiten, stroomde het water binnen. Op dat moment ontstond ook nog een explosie, die nooit helemaal is verklaard, maar die niet werd veroorzaakt door een voltreffer van de vijand. Waarschijnlijk kwam een van de scheepslantaars scheef te hangen waardoor kruit ontplofte. In een mum van tijd zonk het trotse, bijna unieke schip naar de diepte van de Oostzee.

Berging

Daar werden de resten in 1980 door de amateur-onderzoeker Anders Franzen aangetroffen. Door de explosie lagen ze enorm verspreid. Het bergen van de resten gaat zelfs nu nog door, gesponsord door het Zweedse bedrijfsleven. Talloze duikers hebben meegewerkt, waaronder Karel Gustaaf, de huidige koning van Zweden. De Nederlandse scheepvaart richting noorden heeft nooit zoveel aandacht getrokken als die van de Verenigde Oostindische Compagnie naar het oosten.

Uit het noorden werden pek, hout en metalen geimporteerd en dat spreekt natuurlijk niet zo tot de verbeelding als de (ontdekkings)reizen naar de Gordel van Smaragd waar exotische produkten vandaan kwamen.

Toch was de handel met het noorden veel belangrijker. Voor de Amsterdamse kooplieden bestond zeker 65 procent van de negotie uit spullen die uit de richting van de Oostzee kwamen. Voeren er jaarlijks nog geen twintig schepen uit Nederland naar Azie, tussen Nederland en Scandinavie gingen ieder jaar wel 2000 Nederlandse schepen op en neer. Zweden was een belangrijke macht in het Oostzeegebied van de zeventiende eeuw. De Republiek der Verenigde Nederlanden streefde machtsevenwicht na en koos daarom een paar keer de zijde van de tegenstanders (Denen) van de met nogal wat expansiedrift behepte Zweden. In 1675 brak tussen Denemaren en Zweden oorlog uit over de inlijving door Zweden van twee Deens kustprovincies. Nederland sloot zich bij Denemarken aan en gooide zelf vice-admiraal Cornelis Tromp in de strijd. Hij kreeg het opperbevel over de Deens/Nederlandse vloot, die de slag bij Oland uitvoerde. Aansluitend op de expositie ‘Kronan, de Gouden Eeuw in Zweden en Nederland’ heeft er in het Scheepvaartmuseum een symposium plaats over onder meer maritieme archeologie. Schokkenbroek: ”Er moet een afdoende internationale wetgeving komen op de maritieme archeologie. Die staat nu nog helemaal in de kinderschoenen en het komt voor dat mensen om commerciele redenen duiken naar bij voorbeeld gouden dukaten. Ik mag trouwens niet roomser zijn dan de paus: musea hebben daar toch nogal eens gebruik van gemaakt. In ons land wordt er ook veel illegaal gedoken, maar dat zijn veelal hobbyisten die iets zoeken voor op de schoorsteen.”

De tentoonstelling is tot en met 13 maart te bekijken in het Nederlands Scheepvaartmuseum, Kattenburgerplein 1 te Amsterdam. Het museum is van dinsdag tot en met zaterdag open van 10 tot 5 uur en op zon- en feestdagen van 12 tot 5 uur.

De toegangsprijs bedraagt f. 12,50.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels