nieuws

Stadsvernieuwing in Oude Westen Rotterdam belicht

bouwbreed

‘Het Oude Westen, laboratorium van de stadsvernieuwing’ is de titel van een voortreffelijk boek over een van de vroegste vormen van stadsvernieuwing in Rotterdam. De uitgave geeft een beeld van het onstaan van deze woonwijk, die aan het in 1940 platgebombardeerde centrum grenst en in de jaren tachtig een ingrijpende vorm van stadsvernieuwing onderging.

De vooroorlogse woonwijk in Rotterdam die begrensd wordt door het Bouwcentrum, de Westersingel, het Museumpark (met het NAi) en het trace naar de Maastunnel, staat in de Maasstad bekend als ‘Het Oude Westen’. De wijk ontstond rond de eeuwwisseling toen er even een woongebied uit de grond werd gestampt, dat aansloot op de toenmalige infrastructuur van sloten. Lange parallellopende straten met ondiepe bouwblokken zorgden voor een hoge woondichtheid.

Met bedrijfsruimten aan het maaiveld ontstond een wijk met zeer uiteenlopende functies op kleinschalige maat.

Hoge woondichtheid

Toen de wijk in de oorlog net niet werd gebombardeerd, werden veel binnenstedelijke functies in het Oude Westen opgevangen en er ontstond de hoogste concentratie bewoners en kleine bedrijven. Na 1945 nam dat langzaam af en kreeg de wijk vol revolutiebouw op papier enorme saneringsplannen te verduren, die overigens grotendeels papier bleven. Dat kwam het onderhoud van de panden niet ten goede, zodat in de periode van een aanbrekende stadsvernieuwing dit deel van de stad hoge prioriteit genoot. Op dat moment werd er van een laboratorium voor de stadsvernieuwing gesproken.

Als voortrekker in de stadsvernieuwing heeft de gemeente Rotterdam geexperimenteerd met uiteenlopende vormen van vernieuwing. Mede door intensieve inspraakprocedures werd selectief gesloopt, met name omdat er nogal wat funderingsproblemen voor een zeer slechte staat van het casco hadden gezorgd. Daarnaast werden grotere complexen woningen gerenoveerd.

Stedebouwkundig vonden er ingrijpende aanpassingen plaats, waardoor de wijk meer open ruimten kreeg in de vorm van groenvoorzieningen en pleinen die dwarsverbindingen tussen de straten opleverden. Daarbij werd gezocht naar een verrijking van het stedelijk weefsel die de leefomgeving ten goede kwam.

Nieuwbouw

De nieuwbouw, vooral van woningen, werd met zorg begeleid. Architect Wim Quist reali seerde woningbouw op een beeldbepalende hoek van de wijk, die overigens weinig belangstelling in de media kreeg. Daarentegen realiseerde architectenbureau Mecanoo hier twee van zijn beste voorbeelden van stadsvernieuwingsarchitectuur. Het bureau ontstond door het winnen van de prijsvraag voor woningbouw naast het Bouwcentrum en belendende parkeergarage. Maar ook het po Tiendplein uit 1989 is heel karakteristiek voor de bijdrage van Mecanoo aan de stadsvernieuwing: met de uitgangspunten van het Nieuwe Bouwen werden woningen met daaronder winkels en doorgangen aan de West Kruiskade ontwikkeld. Enerzijds werden de beperkingen van sociale woningbouw geaccepteerd, maar ook uitgebuit tot de laatste cent. Dat resulteerde zowel in een voorbeeldige architectuur als een hoog gekwalificeerde woonomgeving. Maar naast deze verdiensten van de architecten, was het ook de verdienste van het Rotterdamse stadsvernieuwingsklimaat en de opdrachtgevers daarin, die dit mogelijk maakten.

Documentatie

In het nu verschenen boek wordt een beschrijving gegeven van het onstaan van de eerste westelijke uitbreiding van Rotterdam en de invulling daarvan door snel rijk geworden revolutiebouwers. De geschiedenis is interessant omdat er met name uit naoorlogse saneringsplannen een tijdsbeeld spreekt waarin de spraakmakende maar ook aan kritiek onderhevige stedebouw van nieu we uitbreidingsplannen in de binnenstad werden getransformeerd. Maar het bleef bij die plannen op papier. Uiteindelijk ontstond een vorm van zachte stadsvernieuwing, die overigens ook discutabele oplossingen heeft opgeleverd.

In het boek worden negentien bouwplannen wat verder gedocumenteerd, met situatie, plattegronden, een enkele foto en summiere toelichting. Tussen de verschillende hoofdstukken zijn fragmenten van gesprekken met twee bewoners van de wijk opgenomen.

Zo ontstond een breed opgezette documentatie van een vroeg ingezette stadsvernieuwingsprocedure in Rotterdam.

Het documenteert ook de eerste inzet, toen rijksregelingen subsidies mogelijk maakten die al weer ruim tot het verleden behoren. Daarom is het goed dat dit document er gekomen is en aanzetten kan geven voor verdere ontwikkelingen, ook in andere steden van ons land. Het boek is goed verzorgd uitgegeven, al is de stofomslag wat minder spectaculair dan de beide schutbladen voor en achter in het boek met een reproduktie van ouderwets bloemmetjes behang. Jammer dat kleurendruk tot deze bladen is beperkt, maar het boek kreeg wel een linnen band en een kopersvriendelijke prijs.

‘Het Oude Westen, laboratorium van de stadsvernieuwing’, onder redactie van Stef vcan der Gaag e.a. Uitgeverij 010, Rotterdam 1993. Formaat: A4, 112 blz. ISBN: 90 6450 197 1. Prijs (gebonden in linnen band) f. 49,50.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels